سؤالات تستی نوبت اول از درس اول تا آخردرس نهم فارسی هفتم

بسم الله الرحمن الرحیم

سؤالات تستی نوبت اول     از درس اول تا آخردرس نهم      فارسی هفتم     

1- معنای کدام واژه نادرست است ؟    1- فارغ : جدا        2- افق : کرانه       3- گلدسته : مناره             4- زائر : زیارت کننده

2- « در پوستین خلق افتادن » کنایه از.......... است.       1- دروغ گفتن        2- صحبت کردن   3- غیبت کردن4- گدایی کردن

3- در کدام گزینه کلمات هم خانواده وجود ندارد ؟      1- صلاح و مصلحت     2- شور و شعور 3- ایمان و مؤمن 4- اقتدار و مقتدر

4- کدام گروه از کلمات زیر شبکه ی مراعات نظیر تشکیل نمی دهد ؟

     1- سبز ، درخت ، بهار   2- ساحل ، کشتی ، موج   3- آسمان ، خورشید ، ماه    4- زندگی ، احتیاج ، دانش

5- منظور شاعر از « آسمان مثل یک تبسم شد » چیست ؟

        1- شاد و خندان شد   2- خوشحال و صمیمی شد    3- باز و روشن شد     4- ابری و گرفته شد

6- از آرایه ی تکرار برای ..................... استفاده می شود .      1- تأکید        2- زیباسازی      3- تأثیرگذاری 4- همه ی موارد

7- نویسنده در درس « قلب کوچکم را به چه کسی بدهم » قلب را به چه چیزی مانند کرده است ؟

               1- صندوقچه      2- دشت                        3- دریا               4- ماه

8- در بیت « نگردد شاخک بی بن برومند     ز تو سعی و عمل باید ز من پند » کلمات قافیه کدامند ؟

      1- بن – من   2- برومند- پند                 3- بی بن برومند – ز من پند        4- مند- پند

9- مفهوم بیت « بر نامده و گذشته بنیاد مکن/ حالی خوش باش و عمر بر باد مکن » در کدام گزینه آمده است ؟

      1- حال را دریافتن         2- نابود کردن خوشی ها        3- افسوس گذشته را خوردن    4- به فکر آینده بودن

10- در عبارت « چه بسیارند آنان که وقت خود را بیهوده تلف می کنند » نهاد کدام کلمه است ؟

       1- چه                     2- بسیارند            3- آنان             4- خود

11- بزرگ ترین رباعی سرای تاریخ ادبیات ایران چه کسی است ؟        1- باباطاهر   2 - خیام     3- ابوسعید ابوالخیر 4- عطار

12- کدام گزینه مربوط به « نامه های اداری » است ؟

      1- برادر مهربانم                      2- دوست عزیزم                3- پدر بزرگوارم                 4- معاون محترم

13- رابطه ی کلمات در کدام گزینه با بقیه فرق دارد ؟

   1- خواندن و نوشتن                    2- صید و شکار                 3- بیزاری و تنفر                4- قرائت و خواندن

14- املای همه ی گزینه ها درست است به جز گزینه ی ..........

        1- نصیب شدن                     2- گشت و گزار                 3- عطش مطالعه   4- اخلاص و همّت

15- برای مسائل اخلاقی ، اجتماعی ، پند و اندرز از چه قالب شعری استفاده می شود ؟

      1- مثنوی                  2- چارپاره           3- قطعه               4- رباعی

16- شعر « ای مرغک » از سروده های کیست ؟1- علی اسفندیاری ( نیمایوشیج ) 2- پروین اعتصامی  3- شهریار  4- قیصر امین پور

17- معنای « چمیدن » در کدام گزینه نیامده است ؟   1- نرم راه رفتن  2- آهسته راه رفتن 3- با ناز راه رفتن4- در چمن راه رفتن

18- در بیت « کبوتر بچه ای با شوق پرواز/ به جرئت کرد روزی بال و پر باز » چه آرایه ی ادبی به کار رفته است ؟

     1- تشبیه                   2- تضاد              3- مراعات نظیر                 4- تکرار

19- مُسند بیت « نگردد شاخک بی بن برومند/ ز تو سعی و عمل باید زمن پند » کدام است ؟

       1- برومند                 2- پند               3- شاخک           4- بی بن

20- در « زنگ آفرینش » معلم چه آرزوهایی کرد ؟       1- شبانه روز زائر حرم بودن                2- به آرزوی خود رسیدن بچه ها 

      3- پیغمبر بهار شدن                             4- مشغول راز و نیاز شدن

21- در کدام گزینه « تشبیه » وجود دارد ؟       1- باز موضوع تازه ای داریم               2- بچه ها آرزوی من این است

      3- در دل آسمان رها باشم            4- مثل لبخند باز خواهم شد

22- مفهوم بیت « تو را پرواز بس زود است و دشوار/ ز نوکاران که خواهد کار بسیار » چیست ؟

       1- پرواز خوبی کردن 2- بی تجربگی و تازه کار بودن       3- سخت و دشوار بودن کار    4- کار بسیار کردن 

23- واژه های کدام گزینه جای خالی را تکمیل می کند ؟

      « نامه ممکن است دوستانه یا .................. باشد و یا ممکن است رسمی و .................. باشد . »

    1- صمیمی ، شرکتی                   2- برادرانه ، شرکتی        3- عاطفی ، اداری      4- خانوادگی ، اداری

24- عبارت « حرم دل او را آرام می کرد و مدرسه اندیشه اش را » در توصیف چه کسی است ؟

      1- دکتر حسابی                      2- امام خمینی                  3 - علامه جعفری              4- شهید بهشتی

25- کدام یک از شخصیت های زیر دوران کودکی را با سختی گذرانده بود ؟  

      1- دکتر حسابی                      2- نیمایوشیج                   3- پروین اعتصامی      4- دکتر سعید کاظمی

26- در این بیت کدام آرایه ی ادبی مشاهده نمی شود ؟     « هر چه کنی کِشت همان بِدرَوی / کار بد و نیک چو کوه و صداست »

     1- تکرار                     2- مراعات نظیر                 3- تشبیه            4- تضاد

27- دراین بیت منظور از « مردم » چیست ؟       « مندیش که دام هست یا نه/ بر مردم خویش دیدن آموز »

     1- خویشاوندان            2- مردمک چشم   3- ملت              4- انسان ها

28- در عبارت زیر کدام کلمه فعل نیست ؟

       « تا می توانیم بیاموزیم این همه کتاب خوب و مطالب آموختنی ما را به سوی خود می خوانند . »

     1- می توانیم   2- بیاموزیم          3- آموختنی         4- می خوانند

29- نویسنده ی کدام کتاب نادرست است ؟       1- کویر ( دکتر شریعتی )                      2- آینه های ناگهان ( قیصر امین پور )

      3- قصه های مجید ( هوشنگ مرادی کرمانی )               4- رگبار کلمات ( نادر ابراهیمی )

30- دراین بیت ، بر چه مفهومی تأکید شده است ؟        « بهتر از هر چه هست در دنیا/ با خدا راز گفتنت امروز »

      1- زیبایی بهار            2- زیبایی طبیعت        3- عبادت خداوند       4- عظمت خداوند

31- « دوست خوب کیمیا است » یعنی :        1- دوست خوب ، قابل اطمینان است      2- دوست خوب ، دوست داشتنی است

      3- دوست خوب ، قدرتمند است             4- دوست خوب ، کمیاب و با ارزش است

32- عبارت « قلب لانه ی گنجشک نیست که بهار ساخته شود و در پاییز باد آن را با خودش ببرد » به کدام ویژگی قلب اشاره دارد ؟

       1- ساعی و کوشا بودن 2- امید وار و شاد بودن      3- حساس و زود رنج بودن    4- پایداری در محبت

33- معنی کدام یک از واژه های مشخص شده نادرست است ؟

     1- حدیث زندگی می باید آموخت : داستان و سرگذشت    2- هجوم فتنه های آسمانی: حکایت

     3- نگردد شاخک بی بن برومند : با ثمر                         4- ز نوکاران که خواهد کار بسیار : بی تجربه ها

34- بیت « با زبان عقربک می گفت عمر/ می روم بشنو صدای پای من » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

      1- بی وفایی عمر     2- نابودی انسان ها       3- گذشت عمر       4- بی ثمری عمر

35- هم خانواده در کدام گزینه نادرست است ؟

       1- اوقات ، واقف ، وقت         2- مجموع ، جامع، مجتمع          3- مصرف ، مصارف ، صرف      4- اعظم ، تعظیم ، معظّم

36- در عبارت « حرم ، دل او را آرام می کرد و مدرسه ، اندیشه اش » منظور از واژه های « حرم » و « مدرسه » به ترتیب در کدام گزینه آمده است ؟          1- دانش ، علم      2- مقدسات ، معلومات    3- نور الهی ، سعی و تلاش   4- معنویت ، علم

37- به « خانه ای چوبین یا فلزی مشبک که بر سر مزار امام یا امامزاده یا بزرگان قرار دارد » .................. می گویند 

     1- ظریح        2- ضریح 3- زریح              4- ذریح

38- در این عبارت منظور از « مرواریدی در صدف » چیست ؟      « پروین ، هم چون مرواریدی در صدف ، با دقت مراقبت می کرد »

    1- مورد توجه بودن        2- گوشه گیر و پنهان بودن      3- کمیاب و با ارزش بودن    4- دقیق و مراقب بودن

39- سعدی در بیت زیر چه چیزی را سفارش می کند ؟

       « به جان زنده دلان سعدیا ، که مُلک وجود / نیرزد آن که دلی را ز خود بیازاری »

      1- دوری از مردم آزاری  2- بی توجهی به دنیا      3- سعی و تلاش کردن     4- آزاد و رها بودن

40- چه کسی بیت « به راستی که یکی از نوابغ ادب است / میان شاعره ها تا کنون نظیرش نیست » را در باره ی پروین اعتصامی گفته است ؟        1- نیمایوشیج           2- نظام وفا          3- شهریار           4- قیصر امین پور

سؤالات فصل 4 ، فارسی سوم

سؤالات فصل 4 ، فارسی سوم

1-  این لغات را معنی کنید . متاع- عار – بصیرت- زنگار – مصاحبت – مصائب – خصلت – معصیت – مُصر – طریقت – کهف- جامه- خصال- ملازم – ابله – عشوه ده – مَهِل – زَفت – زُفت – نحیف

2-     ابیات زیر را معنی کنید .

  الف- چو بفروختی از که خواهی خرید ؟  متاع جوانی به بازار نیست

  ب- به چشم بصیرت به خود درنگر     تو را تا در آینه ، زنگار نیست

  ج- دیدار یار غایب دانی چه ذوق دارد ؟    ابری که در بیابان بر تشنه ای ببارد

  د- هی بیا با من ، بران این خرس را       خرس را مگزین ، مَهل هم جنس را

3- کلمات و ترکیبات مشخص شده را معنی کنید .

  الف- متاع جوانی به بازار نیست                    ب- تو را تا در آینه ؛ زنگار نیست

  ج- سگ اصحاب کهف روزی چند        ج- پی نیکان گرفت و مردم شد

  ه- گفت : مهر ابلهان عشوه ده است      و- خرس را مگزین مهل همجنس را

 ز- سنگ روی خفته را خشخاش کرد    ح- چو در هست ، حاجت به دیوار نیست

4- آرایه یا آرایه های هر عبارت را معلوم کنید

   الف- مهر ابله مهر خرس آمد یقین        کین او مهر است و مهر اوست کین

   ب- چون سگ اصحاب کهف آن خرس زار    شد ملازم ، در پی آن بردبار

   ج- مپیچ از راه راست بر راه کج

   د- سگ اصحاب کهف روزی چند      پی نیکان گرفت و مردم شد

5- ویژگی های مشترک آینه و دوست را بنویسید

6- تفاوت جمله ی ساده و غیر ساده چیست ؟ ( ص 59 )

7- نقد چیست ؟ توضیح دهید .( ص59 )

8- اگر یک اثر ادبی را بررسی ، نقد و تحلیل کنیم ، به این عمل ......................... می گویند

9- سه ویژگی دوست از نظر غزالی را بنویسید .( صفحات 65 و 66)

10- سخن امام جواد علیه السلام و پیامبر اکرم ( ص ) در مورد هم نشین چیست ؟ ( ص65 و 66)

11- سعدی در مورد تأثیر هم نشینی در ص 66 قطعه ای سروده است . این دو بیت را توضیح دهید

12- انواع فعل ماضی را مشخص کنید .

     دیدم – رفته باشم – رفته بود – دیده است – می خواندم- رفته ای – بوده ام – گفته باشد – شنید – خوانده بودیم

13- به پیوستگی و یک پارچگی در متن........................ می گویند

14- یک متن جذاب باید دارای سه ویژگی باشد . این سه ویژگی را بنویسید

15- مفرد و جمع واژه های زیر را بنویسید

  اصحاب- لحظات- مصائب- تصویر – خصال- عاقل- تجربه- فایده – خُلق

16- خلاصه و پیام روان خوانی ( دوستی ابلهان ) را در چند سطر بنویسید

17- فعل عبارت « سعدی در گلستان آورده است » ماضی .................... است

18- ماضی بعید از .................... + ه + ..................... + شناسه ها ساخته می شود . 

سوالات املا ترم اول کلاس هفتم سال 92

1 2 3 4 5 6 7                             11 10 9 8

کلمه هایی که از نظر تلفظ یکسان هستند ولی شکل ومعنی آنهافرق می کندراهم آوامی گویند.      ص           غ دراملا بایدازخط تحریری استفاده کرد.                                                                                             ص          غ در کدام گزینه ، هر دو کلمه با هم ، هم خانواده اند ؟                                                                                                             1) فروغ ، فرق                  2) جامعه  , مجموعه         3) همّت ، تهمت                4) متعبّد ، بعید      در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد ؟  1- تباه ساختن دانش            2- بخل ورزیدن توانگر       3- هزینه کردن مال       4- فرمانگزار بودن دانش  نسبت «ابتدا » با «انتها » چیست؟ 1) مترادف                             2) متضاد                          3) هم خانواده                  4) هم آوا در عبارت زیر، چند واژه به صورت محاوره ای به کار رفته است؟ اسلام آیین و قانونی است که متعلّق به همه­ی افراد بشره و بر زبون خاصّی تکیه نمی­کنه، بلکه هر ملّتی با خطّ و زبان خود می­تونه بدون هیچ مانع از آن پیروی کند. 1) یک                    2) دو               3) سه                4) چهار باحروف درهم ریخته ی روبرو یک کلمه  معنی داربسازید. (د , و,ا, ع )...............  ( ط, ق ,ا , ت ) ........................... دو گروه کلمه هم آوانام ببرید؟...............................................................                    ........................................................... در کدام یک از جمله های زیر بیشترین غلط املایی وجوددارد ؟ الف ) غرقه ی شکوح و اعجاذ طبیعت بودم .                    ب) باز هم در کلاس غوقا شد .       ج)نوجوانی دوران شور و شوغ و شکوفایی است.            د)شبنم از روی برگ گل برخواست .            در جای خالی کلمه ی مناسب بنویسید . سعدی در نظم و .............. آثار با ارزشی دارد . ( نثر – نصر ) درس املا برای ارزشیا بی چه مهارتی فرصت مناسبی است الف) گوش دادن   ب) نوشتن   پ) خواندن  ت) پاسخ الف وب     واژه های مترادف را به هم وصل کنید . حک کردن                                      عبادت کننده اثنا                                                  خراشیدن متعبد                                              دربین بخل در عبارت زیر ، غلط های املایی راپیدا کرده  و صحیح آنها را بنویسید . نوجوانی دوره ای شبیه به رویا و زیباست.قشنگی آن را با کم حوسلگی و دلخوری های بیحوده زشت و تاریک نکنیم.می توانیم از لحضه های زندگی لذت ببریم و جویبار با صفا و ذلال زندگی را گل آلود نسازیم         ……………                     ……………. …………….               …………….

متن املا تقریری نوبت اول کلاس هفتم سال 92

غرقۀ شکوه واعجاز زیبایی خلقت بودم که ناگهان نوازش لطیف وخنکی رادر لای انگشتان پاهای برهنه ام احساس کردم    آب جوشش چشمه ها إ

متخصّصان ودانشمند ان جهانی مجبور شده اند اعتراف کنند که جوانان ما با پشتوانۀ ایمان وهمّت وغیرت ، توانسته ا ند استعداد جوشان وپنهان خود را آشکار کنند .

کتاب پر راز ورمز آفرینش وشگفتی های طبیعت ، سرشار از دزس ها واندرزهاست . اگر نیروی جوانی وشادابی وچالاکی این دوره را با تامّل ، تفکرّ وبصیرت همراه کنیم به شکوفایی خواهیم رسید .

به شماجوا نان به عنوان فرزندان عزیز وپاره ی دل این ملت .... می گویم :عزیزان من کارکنید;امروز دشمنان نمی خواهند دانشگاه ها و درس ومدرسه و معلم باشد .
نوشتن به خط خوش و یادگیری مهارت های دلنشین هنری و آفریدن نوشته ها و تصاویر زیبا ˛زندگی رااز شکوفه های محبت وامید به آینده شرشار می سازد.

کسی در زندگی موفّق است که اکنون وفرصت حال را در یابد وهمیشه فکر کند که بهترین فرصت من امروز است ، امروز را به فرد ا افکندن وبه امید آینده نشستن ، کار درستی نیست .

نمونه سوال پیشنهادی درس املا پایه سوم راهنمایی

 

نمونه سوال پیشنهادی درس املا پایه سوم راهنمایی

 

1-      در جای خالی املای کدام گزینه صحیح است ؟

در زمین نگاه کن که چگونه .......... تو ساخته است و جوانب وی فراخ گسترانیده .

الف) بسات  ب)بصاط   ج) بساط    د) بصات  

2-      املای کدام گروه کلمات نادرست است؟

الف) خرد و فراصت  ب) کهن‌سال وفرتوت   ج)مدح و ثنا  د) مصون و محفوظ 

الف) استراق سمع  ب) پرندگان خوش‌خوان   ج)تذهیب نفس  د) نیکو خصال 

الف) بنیان‌گذار   ب) خدمت‌گذار  ج) درخواست  د) برخاست 

3-      باتوجّه به معنی املای کدام گزینه نادرست است؟

الف)التفاط : توجّه کردن  ب) اعزاز‌: گرامی داشتن    ج) خوار‌‌ : پست و فرومایه   د) رخصت : اجازه 

الف) ضمان : پذیرفتن   ب) صواب : درست   ج) طرّار : دزد  د)قوص قزح : رنگین کمان 

4-      در جای خالی شکل صحیح کلمه را قرار دهید.

.......... و آبادانی کشور به تلاش شما دانش آموزان نیازدارد. ( امارت -  عمارت )

کوه‌های .......... از برف زاگرس پرشکوه و دیدنی است. ( مستور - مسطور )

هرروز لوح و کتاب در زیر بغل می نهاد و آرام از کوچه‌ها می‌گذشت و خود را به .......... درس استاد می‌رسانید.(محظر- محضر)

................ گلوله به گوش می رسید . ( سفیر ، صفیر )

5-      در متن زیر پنج غلط املایی وجود دادر آن‌ها بیابید و صحیح آن‌ها را در شماره‌های زیر بنویسید.

     اگر کسی به جواب مشغول شود و او بر بهتر جوابی از آن قادر بوَد، صبر کند تا آن سخن تمام شود، پس جواب خود بگوید بر وجهی که در متقدّم طعن نکند و در مهاوراتی که به حضور او میان دو کس رود، خوظ ننماید.

     آن همه بزرگان حکیم و نویسنده و گوینده و دانش مند ایرانی، چه شب­ها که به روز رسانده­اند تا نام ایران بماند و عزّت و سر بلندی این سرزمین آسیب نبیند . چه انسان­هایی که در سرمای توان فرصای زمستان و گرمای طاقت سوز تابستان صبوری ورزیده­اند تا مرزهای این سرزمین از گزند دشمنان مسون بماند.

املاکلاس سوم

1- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست؟

1- مصاحبت           2- صبح         3- صحبت                4- مصاحب

2-املای کدام گزینه غلط است؟

1- تمسخر      2-اصلاح         3- تحسین                4- دریق

3-کدام کلمه معنی :میغ   است:

1- قله کوه             2- باران          3- ابر                    4- تگرگ

4- املای کدام کلمه با توجه به معنی آن غلط است:

1- عاجز: ناتوان              2- عنب : انگور           3- مصخر : رام و مطیع         4- تنبیه: هوشیاری

5- صحیح و غلط بودن جملات زیر را مشخص کنید:

1- طنین به معنی آواز و صداست.

2-مقهور یعنی غلبه کردن.

6- در متن های زیر غلط ها را بیابید:

غزالی درباره دوست می فرماید: بدان که هر کس سحبت و دوستی را نشاید بلکه باید که صحبت با کسی دارند که دروی سه خسلت باشد : اول آن که آقل بود که در صحبت اهمق ونادان هیچ فایده نبود دوم آن که نیکو خولق بود که در بد خو صلامت نبود سوم آن که به سلاح بود که هر که برمعسیت مسر بود از خدای نترسد و هر که از خدای نترسد بر وی اعتماد نبود.

امتحان فارسی هفتم( فصل اول و دوم )

امتحان فارسی هفتم( فصل اول و دوم )

به نام خالق هستي ،  نام ونام خانوادگي:  ............ .. آزمون فارسي پايه هفتم    

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  گزينه ي صحيح را انتخاب كنيد (2)

1- کدام گزینه مترادف«عظمت  » است؟ 

 1- رهايي      2- شكوه           3- جلال         4- گزينه ي 2و 3

2- املای کدام گزینه درست است؟

1- حسرت و آه  2 - عتش مطالعه    ۳- روح مزاب   4 -كم حوسلگي

3- ترکیب کنایی در عبارت« تو نیز اگر بخفتی بهتر از آن که در پوستین خلق افتی» یعنی:

1- پوستین مردم را به تن کنی.                         2- از آن­ها پیروی کنی.

3- غیبت آنان را بکنی                           4- تا صبح بیدار باشی

4-"پيامبر هم چون نسيم نرم و مهربان بود " چه آرايه اي دارد؟

 1- تشخيص                2-  شبكه معنايي             3- تشبيه           5 -  سجع

 5-  هر كلمه را به معناي آن وصل كنيد (2)

مونس                                                                 شناخت

خطا                                                                    نصيحت

زر                                                                          همدم

درويش                                                                  اشتباه

حيات                                                                     طلا

اندرز                                                                      فقير

بخل                                                                     زندگي

معرفت                                                                  خسيسي

6- نوع اين جملات را مشخص كنيد (2)( خبري ، پرسشي ، امري ، عاطفي )

به كجا چنين شتابان                      من به زبان فارسي عشق مي ورزم 

 چه دانش آموز باهوشي                 با ادب باش

7- در اين افعال  نوع فعل ( اسنادي يا خاص )  را مشخص كنيد(1)

     مي روم     - شد – رفت – است   

8- معني و مفهوم اين عبارات و ابيات را بنويسيد (5)

پدر راگفتم : از اينان يكي سر برنمي دارد كه دوگانه اي بگزارد .

دانش تورا پاسبان است و تومال را نگهبان

 برگ درختان سبز  در نظر هوشيار                               هر ورقش دفتري است معرفت كردگار 

 بهتر از هرچه هست در دنيا                                        با خدا راز گفتنت امروز  

تا تواني پيش كس مگشاي راز          بر كسي اين در مكن زنهار باز

9- در اين جمله فعل  ، نهاد ،‌ مفعول  و گزاره را مشخص كنيد (1)

فردوسي شاهنامه را سرود . 

10-  يكي از شعر هايي را كه حفظ كرده ايد بنويسيد (2) چهار بيت

 .................................... ......................

.                            ................................ .................................

.................................. .......................

                                 ................................................................

.......................................................  

                                 .................................................................

........................... ..........................  

                                   ................................................................

 1 1 – براي اين كلمات هم خانواده بنويسيد (1) 

   مقتدر                         نظام                   نقطه                   اعجاز

12- تعداد جملات رادرهرگزینه مشخّص کنید.(1)

 گفت می خواهم آفتاب شوم. (    ) * دانایی ده که ازراه نیفتیم(     )

چون كسي راچيزي پرسند كه نداند شرم نكندكه گويدندانم . (      )

ايمان و پاكدامني تان را حفظ كنيد.(    ) *

13- ارکان تشبیه را در عبارات زیر معیّن کنید.(2)

      گفته ی تو چون عسل شيرين است.                    شهدا خورشيدند

14-  اين كتاب ها اثر كيست(1)

كوير -  مناجات نامه-   گلستان -  مثنوي معنوي

نمونه سوال املای فارسی پایه هفتم

نمونه سوال املای فارسی پایه هفتم

املای پایه هفتم تا درس چهار

1-املای کدام یک از کلمات با توجه به معنی آن درست است:

الف)فارق:آسوده         ب) نشات: شادی         ج) عظمت:بزرگی          د)حمت:تلاش

2-شکل صحیح  کلمه را در جای خالی بنویسید:

   الف)  روز و شب .................. حرم باشیم.                                               (ظائر-زائر-ذائر-ضائر)

ب) جوانان ما با ................... توانسته اند استعداد خود را آشکار کنند.         (قیرت-غیرط-غیرت- قیرط)

3-در کدام گزینه گروه هم خانواده کامل نیست؟

 الف) صبر؛صابر؛صبور             ب) عدل، علم، عدالت             ج) مقصد،مقاصد، قصد             د) شعر،مشهور،شاعر

4- در کدام یک از جمله های زیر بیشترین غلط املایی وجود دارد؟

الف)غرقه ی شکوح و اعجاذ طبیعت بودم                       ب) باز هم در کلاس غوقا شد       

ج)نوجوانی دوران شور و شوغ و شکوفایی است             د)شبنم از روی برگ گل برخواست   

5-باحروف درهم ریخته ی زیر یک کلمه  معنی داربسازید.

  ه و ک ف ش:..................                                                          س ت ح ر:....................

6- واِژه ی صحیح را با توجه به جمله در جالی خالی قرار دهید.

علی در ماه ..............(سفر-صفر) به شهر (خویش-خیش) بازگشت.

7-در متن زیرشش غلط املایی وجو دارد ،این کلمات را پیدا کنید و شکل صحیح آنها را بنویسید:

نوجوانی دوره ای شبیه به روعیا و زیباست.قشنگی آن را با کم حوسلگی و دلخوری های بیحوده زشت و تاریک نکنیم.می توانیم از لحضه های زندگی لذت ببریم و جویبار با سفا و ذلال زندگی را گل آلود نسازیم

نام ونام خانوادگی کلاس هفتم

                                                                             کلاس هفتم                                             

1- معنی کدام گزینه ، نادرست است ؟

   1 ) چشم دوختن به چیزی : چشم به راه بودن                        2) از پای افتادن : ناتوانی و عجز

   3- گره از کار کسی گشودن : مشکل کسی را بر طرف کردن        4) دل سوختن : ناراحتی و اندوه بسیار  

2- در جزءِ پایانی کدام کلمه ، پسوند « ـَـ ک » وجود دارد ؟

    1) پیامک              2) کودک                      3) کوچک                          4) زیرک

3- مفهوم کدام بیت ، غلط آمده است ؟

     1) این زندگی حلالِ کسانی که همچون سرو   آزاد زیست کرده و آزاد می روند. ( وابسته نبودن به دنیا ؛ وارستگی )

     2) تو را پرواز بس زود است و دشوار   ز نوکاران که خواهد کار بسیار ( بی تجربگی و تازه کار بودن )

    3) هجوم فتنه های آسمانی   مرا آموخت علم زندگانی ( حمله کردن )

    4) نار خندان باغ را خندان کند   صحبت مردانت از مردان کند ( هم نشینی با انسان های خوب و بزرگ ) 

4- معنی « غرور » در عبارت زیر چیست ؟

    « نیما با غرور ادامه می دهد : « قبلاً آن را خودم ترجمه کرده ام .»

     1) فریفتگی                      2) تکبّر               3) اعتبار                4) احساس سربلندی و شادی

5-  معنی و مفهوم همه ی گزینه ها درست است به غیر از ...

    1) مَندیش که دام هست یا نه     بر مردم چشم ، دیدن آموز ( به این فکر نکن که آیا دامی سر راهت هست یا نه ، خوب دیدن را به مردمک چشمت یاد بده )

   2) نمودش بس که دور آن راه نزدیک      شدش گیتی به پیش چشم تاریک ( آن راه دور آن قدر نزدیک به نظر رسید که دنیای تاریک در پیش چشمش روشن شد )

     3) دانش ، فرمان گذار است و مال ، فرمان بردار ( دانش حاکم و فرمانده است و مال و ثروت تحت فرمانِ صاحب ثروت)

    4) آن ها می خواستند « نمی توانم » های خود را دفن کنند ( دانش آموزان قصد داشتند احساس ناتوانی خود را از بین ببرند )

6- کدام کنایه ، درست معنی نشده است ؟

    1) فرزندان ما پاره ی جگر ما هستند : عزیز بودن

    2) آشنایم با زبان سادگی / عاشقم من ، عاشق افتادگی : فروتنی

    3) دلم می خواهد سرت را بالا بگیری و با صدای بلند برایم شعر بخوانی : احساس افتخار کردن

    4) آدم آهنی ، با شجاعت بادی در گلو انداخت : بیان کردن

7- کدام آرایه ی ادبی در رباعی زیر وجود ندارد ؟

       « هنگام سپیده دم خروس سحری      دانی که چرا همی کند نوحه گری

         یعنی نمودند در آیینه ی صبح         کز عمر شبی گذشت و تو بی خبری »

    1) سجع               2) تضاد              3) تشبیه             4) تشخیص

8- در کدام گزینه ، هر دو کلمه با هم ، هم خانواده اند ؟

     1) فروغ ، فارغ                   2) قُوا ، تقویت           3) همّت ، تهمت                 4) متعبّد ، بعید

9- شعر « برگ درختان سبز در نظر هوشیار / آینه ی رازهاست / جلوه ی روی خداست » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

       1- زیبایی آفرینش و طبیعت         2- دقت نظر عارفان و خردمندان  

        3- شناخت خدا از روی طبیعت     4- آشکار شدن راز طبیعت

10- « به تفاریق خوردن » دراین  عبارت چیست ؟    « یا دزد به یک بار ببرد یا خواجه به تفاریق بخورد »

          1- کلاه برداری کردن      2- کم کم خوردن       3- به تنهایی خوردن       4- دزدی کردن

11- بیت « گر برکنم دل از تو و بردارم از تو مهر    آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم ؟ » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

       1- عهد و وفا       2- ایثار و از خود گذشتگی      3- عشق و علاقه        4- تسلیم و سر سپردگی

12- منظور از مصراع دوم این بیت چیست ؟  « با خودش زیر لب چنین گفت :    آرزوهایتان چه رنگین است !

       1- خیال پردازی بسیار                   2- آرزوهای بی مورد      3- آرزوهای زیبا و گوناگون     4- خیالات دست نیافتنی

13- در بیت « به گفتار پیغمبرت راه جوی / دل از تیرگی ها بدین آب شوی » منظور از « آب » چیست ؟

      1- خداوند          2- سخنان پیامبر   3- قرآن              4- کارهای شایسته

14- جمله ی « آینده با حرف ساخته نمی شود » معادل کدام ضرب المثل است ؟

      1- نابرده رنج گنج میسر نمی شود                              2- کار نیکو کردن از پر کردن است

      3- به عمل کار بر آید به سخندانی نیست                     4- مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

15-  « آسمان ، مثل یک تبسم شد » یعنی :

      1- آسمان از دست روزگار می خندید                                      2- آسمان صاف و زیبا شد و ابرهای تیره کنار رفت

      3- روزگار هم با مهر و محبت با مردم رو به رو شد                       4- آسمان همانند لبخندی زیبا شد

16- این بیت در وصف چیست ؟    هر چه سرما و هر چه دل سردی       پر زد آهسته از نظر گم شد

      1- امید و آرزو                  2- ناامیدی و یأس              3- روزگاران ناموافق            4- بهار زیبا

17- بیت « این زندگی حلال کسانی که همچو سرو / آزاد زیست کرده و آزاد می روند » به چه مفهومی تکیه دارد ؟

      1- بخشندگی                  2- وارستگی                     3- بلند قامتی                   4- آزاد بودن

18- پیام اصلی این بیت چیست ؟   نگردد شاخک بی بن برومند       ز تو سعی و عمل باید ، ز من پند

       1- پند گویی                  2- تجربه اندوختن 3- مال اندوزی                  4- کار و کوشش

19- در عبارت زیر ، بر چه چیزی تأکید شده است ؟

      « عمر حقیقی را ، شناسنامه ی ما تعیین نمی کند . زیستن و زندگی زیبا ، تنها همان فرصت هایی است که با رفتار های زیبا و کارهای بزرگ می گذرد .»

      1- کار کردن                   2- پاک زیستن                 3- تندرست بودن  4- کار های بزرگ کردن

20- منظور از « شناسنامه » در عبارت « عمر حقیقی را شناسنامه ی ما تعیین نمی کند » چیست ؟

      1- زمان مادی                  2- سعی و تلاش                3- روزهای معنوی  4- امید و آرزو

21- در عبارت « حرم ، دل او را آرام می کرد و مدرسه ، اندیشه اش را » منظور از واژه های مشخص شده ، به ترتیب چیست ؟      1- معنویت ، علم      2- دانش ، علم             3- مقدسات ، معلومات        4- نور الهی ، سعی و تلاش

22- منظور از « برق » در عبارت « برقی در عمق چشم های این نوجوان شهرستانی وجود دارد » چیست ؟

        1- تلاش و کوشش                      2- امید و آرزو                   3- دقت و اندیشه   4- صبر و استقامت

23- مفهوم مقابل کدام گزینه ، نادرست است ؟

      1- تا کی حرکات کودکانه    در باغ و چمن ، چمیدن آموز ( اقدام به کار های بزرگ )

      2- رام تو نمی شود زمانه     رام از چه شدی ؟ رمیدن آموز ( تداوم سعی و تلاش )

      3- مندیش که دام هست یا نه      بر مردم چشم ، دیدن آموز ( سعی در دفع خطر)

      4- شو روز به فکر آب و دانه        هنگام شب آرمیدن آموز ( اقدام به تلاش شبانه )

24- « باد در گلو انداختن » کنایه از :

       1- چاق شدن                 2- مغرور شدن                  3- بی تفاوت بودن             4- درگیر شدن

25- این بیت « خدا آن ملتی را سروری داد / که تقدیرش به دست خویش بنوشت » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

     1- استقلال طلبی      2- ریاست طلبی    3- تقدیر گرایی      4- همکاری

26- مفهوم عبارت « یک عقل ، خوب است و دو عقل ، بهتر » چیست ؟ 1- فکرکردن 2- مشورت کردن  3- اتحاد و یک پارچگی 4- عقل گرایی

      27- با توجه به مصراع « سرو نباشد به اعتدال محمد » به کدام ویژگی سرو اشاره شده است ؟

          1- میانه رو بودن             2- سرسبزی              3- راست قامتی        4- آزادگی

  28- در مصراع « ماه فروماند از جمال محمد ) ص ) » « فروماند » در کدام معنی نیامده است ؟

      1- شگفت زده می شود                   2- حسادت می کند        3- باز می ماند       4- حیرت می کند

29- معنی واژه ی « کوره راه » .................. است .     1- راه خاکی     2- راه میان بر     3- راه ناشناخته    4- راه طولانی

 30- در مصراع « روشن و گرم و زندگی پرداز » اشاره به .................... شده است ؟

        1- گرما و روشنایی             2- طلوع خورشید        3- فرارسیدن بهار       4- آغاز زندگی

31- « پوست بر تن کژال خراشید » یعنی ............. 1- زخمی شد     2- ترساند     3- ترسید    4- حمله کرد

32- در مصراع « هر چه سرما و هر چه دل سردی » واژه ی « دل سردی » به کدام معنی نیامده است ؟

      1- قهر                   2- کینه                   3- دشمنی      4- سرما

33-  منظور از عبارت « قلب مهمان خانه » نیست ؟

     1- قلب نباید مثل مهمان خانه خالی بماند                      2- قلب نباید مکان ناپایداری برای دوستی ها باشد

     3- قلب نباید مانند مهمان خانه چندین اتاق داشته باشد      4- قلب نباید مانند مهمان خانه کوچک باشد

34- در کدام گزینه کنایه وجود دارد ؟

       1- پایت را از گلیمت درازتر نکن                               2- با همین حرف هایت بود که شیرش کردی

       3- از صحنه ای که دیدم چیزی نمانده بود غش کنم       4- جگرم را خون کردی

35- با توجه به درس آدم آهنی و شاپرک « خفاش » و « شاپرک » نماد چگونه انسان هایی هستند ؟

        1- ترسو – ساده لوح         2- ظالم – ساده لوح       3- ترسو – مهربان       4- ظالم – مهربان

36-  در این بیت « بهتر از هر چه  هست در دنیا   با خدا راز گفتنت امروز » بر چه مفهومی تأکید شده است ؟

      1- عبادت خدا          2- زیبایی بهار            3- راز و نیاز کردن انسان ها        4- زیبا بودن طبیعت

37-  در این بیت « نار خندان ، باغ را خندان کند      صحبت مردانت از مردان کند» منظور از « نار خندان » چیست ؟

      1- چهره ی خندان        2- میوه ی انار                  3- گل های باغ           4- قلب انسان های پرهیزگار

 

آزمون های فصل 3 / فارسی سوم

 آزمون های فصل 3 / فارسی سوم

1-    کدام لغت غلط معنی شده است ؟

      1- مستمع : شنونده             2- اسرار : پافشاری                 3-مسخّر : رام و مطیع             4- حقّه : ظرف یا جعبه ی کوچک برای نگهداری جواهر

2- کدام مصراع به این آیه (اسرا ، آیه ی 44 ) تلمیح دارد ؟  « و اِن ِمِن شی ء ِِ الّا یُسبِحُ و بحمدِهِ ولکن لا تَفقهونَ تسبیحَهُم .»

      1- آفرینش همه تنبیه خداوند دل است                   2- بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار

      3- کوه و دریا و درختان همه در تسبیح اند      4- عقل حیران شود از خوشه ی زرّین عنب

3- هیچ مصراعی مطابق « جایگاه درست اجزای سخن » نیست مگر :

       1- بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار           2- عقل حیران شود از خوشه ی زرّین عنب

       3- راستی کن که به منزل نرسد کج رفتار      4- آفرینش همه تنبیه خداوند دل است

4- مفرد « مواعظ » کدام است ؟

      1- وعظ       2- واعظ         3- موعظه       4- موعظ

5- با توجه به بیت « تا کی آخر چو بنفشه سر غفلت در پیش      حیف باشد که تو در خوابی و نرگس بیدار » کدام توضیح غلط است ؟

       1- واژه ی غفلت و حیف ، فارسی هستند         2- بیت آرایه ی تشبیه ، تشخیص ، مراعات نظیر و تضاد دارد

       3- بنفشه معمولاً سر به پایین دارد ( رمز سر به گریبانی و سوگواری ) و گل نرگس مانند چشمی است که می نگرد

       4- مصراع دوم یک فعل ربطی موجود و دو فعل اسنادی محذوف دارد

6- کدام گزینه ، غلط املایی دارد ؟

       1- شکرگزار           2- خدمتگزار              3- خوابگزار               4- بنیانگزار

7- کدام بیت علاوه بر تأکید بر راستگویی ، آرایه ی « واج آرایی » هم دارد ؟

       1- گر راست گویی و در بند بمانی                   به زان که دروغت دهد از بند رهایی

       2- راستی کن که راستان رستند                     در جهان راستان قوی دستند

       3- طاعت آن نیست که بر خاک نهی پیشانی        صدق پیش آر که اخلاص به پیشانی نیست

       4- امیر المؤمنین فرمود : ای خلق                     صداقت پیشه ی اهل نجات است

8- کدام یک جمع نیست ؟

       1- الوان                2- اسرار         3- اقرار          4- اَنعام

9- کدام توضیح غلط است ؟

       1- بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار : منظور صبح روز اول بهار است

       2- آفرینش همه تنبیه خداوند دل است : خداوند دل یعنی : صاحب دل ، آن که امور و زیبایی ها را از طریق ذوق در می یابد     

       3- فهم ، عاجز شود از حقه ی یاقوت انار : انار به یاقوت تشبیه شده است

       4- هرکه فکرت نکند نقش بود بر دیوار : « ت » در فکرت نقش مضاف الیهی دارد .

10- همه ی ابیات جزء ادبیات تعلیمی اند به جز :

        1- پرورده ی عشق شد سرشتم                   جز عشق مباد سرنوشتم

        2- پند گیر از مصائب دگران                      تا نگیرند دیگران از تو پند

        3- جهان سر به سر حکمت و عبرت است      چرا بهره ی ما همه غفلت است

        4- به نیکی گرای و میازار کس                   ره رستگاری همین است و بس

11- کدام لغت غلط معنی شده است ؟

       1- صنع : آفرینش ، احسان   2- میغ : باران       3- قوس قزح : رنگین کمان      4- برّ و بحر : خشکی و دریا

12- کدام جمع مانند بقیه نیست ؟

      1- جواهر               2- معادن        3- انواع          4- نباتات

13- نوع دستوری کلمه ی « چون » در کدام گزینه با بقیه فرق می کند ؟

        1- بچه را چون نگاه دارد                              2 - آشیان خویش چون کند

        3- زمین چون دیبای هفت رنگ گردد                         4- غذا چون جمع کند

14- در کدام گزینه فعل اِسنادی نیست ؟

         1- اگر در خانه ای شوی                    2- مدهوش و متحیّر شوی

         3- و این عالم ، خانه ی خداست           4- بچه را چون نگاه دارد تا بزرگ شود

15- زندگی نامه ی زیر مربوط به کدام نویسنده است ؟

      « از دانشمندان معروف دوره ی سلجوقی است . در فقه و حکمت و کلام استاد بود . به مدت پنج سال در مدرسه ی نظامیه تدریس کرد . مدفون در طابران توس است . از آثار او کیمیای سعادت و نصیحه الملوک را می توان نام برد . »

         1- ابوالفضل بیهقی           2- محمد غزالی           3- احمد غزالی           4- فردوسی

16- مقصود از عبارت « خانه بس بزرگ است و چشم تو بس مختصر و در وی نمی گنجد » در کدام گزینه آمده است  ؟

        1- تنگ چشمی انسان        2- کوتاه نظری بشر      3- کوچکی چشم انسان           4- بزرگ بودن خانه

17- کیمیای سعادت در چه قرنی و به چه نثری نوشته شده است ؟

      1- قرن پنجم به نثر مسجّع                        2- قرن چهارم به نثر ساده

       3- قرن پنجم به نثر ساده                         4- قرن چهارم به نثر مسجّع

18- برای ترکیب « سریر ملک » کدام تلفظ درست است ؟

       1- مُلک                2- مَلِک                   3- مِلک                   4- مَلَک

19- در بند اول درس « شگفتی های آفرینش » کدام ویژگی نیست ؟

        1- تکرار افعال        2- کوتاهی جمله ها      3- شبکه ی معنایی و مراعات نظیر     4- آرایه ی تشخیص

20- املای کدام کلمه با توجه به معنی ، غلط است ؟

      1- قندیل : چراغ دان           2- غناعت : راضی بودن به آنچه در اختیار داری ، صرفه جویی

     3- قصر : کاخ                     4- غافل : بی خبر

21- کدام بیت مفهوم شعر حِکمی را دارد ؟

   1- به عبرت نظر کن که گردون چه کرد        فریدون کجا رفت و قارون چه کرد

   2- آب شد برف زرد کوه سفید                   تکه یخ ها به گریه افتادند

   3- آمد نوروز و هم از بامداد                       آمدنش فرخ و فرخنده باد

   4- دلی دارم خریدار محبت                       کزو گرم است بازار محبت

22- کدام مصراع به جا به جایی اجزای سخن نیاز ندارد ؟ 

    1- کوه و دریا و درختان همه در تسبیح اند                 2- عقل حیران شود از خوشه ی زرین عنب

   3- خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار                      4- نیست گوشی که همی نشنود آوای تو را

23- در کدام گزینه ترکیب وصفی نیامده است؟

     1- تن آدمی شریف است به جان آدمیت              نه همین لباس زیباست نشان آدمیت

    2- چو بانگ رعد خروشان که پیچید اندر کوه        جهان پر است از گلبانگ عاشقانه ی ما

   3- گهی اسرار قرآن باز گوید                               گه از قول پیمبر راز گوید

  4- نام نیکو گر بماند ز آدمی                                به کزو ماند سرای زرنگار

24- جمع مکسر واژه های  « بحر ، صورت و فهم  » ، در کدام گزینه آمده است ؟

    1- بِحار ، تصاویر ، مفهوم                   2- بحور ، صُوَر ، افهام

   3- بحور ، تصورات ، افهام                   4- بحار ، صور ، تفاهم

25- کدام گزینه ویژگی نثر کهن فارسی را دارد ؟

    1- این میوه ها جبرئیل بیاورد تا فرزندان او آن را می کارند

    2- بارالها ! ما را در راه راست استوار دار

    3- نخست باید طالبان حقیقت را یافت

    4- هنگام بهار بنگر و تفکر کن

26- کدام بیت دارای شبکه ی معنایی بیشتری است ؟

   1- بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران               کزسنگ ناله خیزد روز وداع یاران

  2- ابر و باد و خورشید و فلک در کارند             تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری

  3- با بدان بد باش و با نیکان نکو                     جای گل گل باش و جای خار خار

  4- در نومیدی بسی امید است                        پایان شب سیه سپید است

27- مفهوم مصراع  « سعدیا راست روان گوی سعادت بردند »   در کدام گزینه نیامده است ؟

     1- راست گو را همیشه راحت بیش                2- راستی پیشه کن ز غم رستی

    3- راستی را زوال کی باشد ؟                       4-  راستی عمل نیک بختان است

28- در کدام گزینه « مُسند » به کار رفته است ؟

    1- که تواند که دهد میوه ی الوان از چوب                             2- خبرت هست که مرغان سحر می گویند

    3- کوه و دریا و درختان همه در تسبیح اند                 4- دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار

29- در کدام جمله  « مفعول » اسم مشتق است ؟  

   1- من تمام داستان های مشهور کشورم را می خوانم

  2- کتابچه ای را که دوست داشتم خریدم

  3- باید با شکیبایی و بردباری کارها را انجام دهیم

  4- گله داران بجستند و سیل گوسفندان را در ربود

30- کدام بیت جناس ندارد ؟

    1- سر چمان من چرا میل چمن نمی کند        همدم گل نمی شود یاد سمن نمی کند

   2- بهرام که گور می گرفتی همه عمر               دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

   3- ای دوست چنان بزی که بعد از مردن           انگشت گزیدنی به یاران ماند

   4- یاد یاران یار را میمون بود                       خاصه کان لیلی و این مجنون بود

31- هدف از شعر تعلیمی ، رسدن به ......................... و .................... است .

     1- سعادت و زندگی بهتر        2- سعادت و تفریح       3- پیروزی در جنگ و ظفر         4- مدح و ستایش

32- کدام قالب شعری برای شعر های مواعظ یا حکمی مناسب نیست ؟

      1- مثنوی               2- قصیده        3- رباعی            4- قطعه

33- با توجه به بیت زیر مفهوم « تنبیه » چیست ؟

      آفرینش همه تنبیه خداوند دل است       دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار

    1- بیدار کردن و هشیار ساختن ، بیدار باش                 2- آفریدن

   3- تنبیه بدنی کردن                                            4- تسبیح

34- کدام گزینه ترکیب اضافی – ترکیب وصفی است ؟

     1- تماشای بهار – مرغان سحر            2- خواب جهالت – گل صد برگ

    2- خوشه ی زرین – مرغان سحر                   4- گل صد برگ – رخ زیبا

35- کدام گزینه جمع مکسر نیست ؟

     1- الوان                  2- مواعظ        3- بامداد                  4- اسرار

36- سریر ، یعنی :

     1- تخت                 2- صندلی                3- تاج           4- آسمان

37-  مفهوم عبارت « ما اکثر العبر و اقل الاعتبار » با کدام بیت پیوند دارد ؟

     1- سعدیا راست روان گوی سعادت بردند          راستی کن که به منزل نرسد کج رفتار

     2- این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود        هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار

     3- بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار              خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار

     4- آفرینش همه تنبیه خداوند دل است            دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار

38- معنای کدام واژه نادرست است ؟

     1- غفلت : بی خبری ، ناآگاهی           2- عنب : انگور           3- حقه : جعبه ای کوچک      4- حیران : خوش حال

39- کدام ترکیب وصفی است ؟

      1- روی زمین          2- دیبای هفت رنگ      3- حشرات زمین         4- آشیان خویش

40- املای کدام واژه با توجه به معنا غلط است ؟

     1- بهر : دریا                        2- قوس قزح : رنگین کمان    

     3- سعادت : خوشبختی                   4- متحیر : سرگشته و حیران  

ادبیات فارسی هفتم

ادبیات فارسی هفتم

1. مصرع زیر چند جمله است؟ سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز

الف) 2جمله ب)3 جمله ج)4 جمله د)5 جمله

2. کدام گروه هم خانواده نیستند؟

الف) اعجاز، معجزه، عجز ب) تحلیل، حلال، محلول ج)علل، متعال، تعلل د)شعر، شاعر، شعور

3.فعل کدام جمله با بقیه سازگار نیست؟

الف) نرگس آمد. ب) هوا خنک شد. ج)او گل کاشت. د) باد می وزد

4.بیت زیر دارای چه آرایه ای است؟ شبنم از روی گل برخاست گفت می خواهم آفتاب شوم

الف) تشبیه ب) تشخیص ج)مراعات نظیر د)همه موارد

5.املای کدام گزینه با توجه به معنا غلط است؟

الف) مطبوعات: روزنامه ها ب) غوقا: فریاد، شلوغی ج)نشاط: شور و شادی د)مصحف: کتاب عزیز (قرآن)

6.نهاد مصراع «زنگ تفریح را که زنجره زد» کد ام است؟

الف) تفریح ب) زنگ ج)زنجره د)زنگ تفریح

7. معنای واژه رغم در کدام گزینه آمده است؟

الف) عدد ب) ناراحتی ج)خلاف د)گونه

8.کدام گروه کلمات هم آوا نیستند؟

الف) سبا، صبا ب) قریب، غریب ج)غرق، غرقه د)خوار، خار

9. مفهوم «زود گردد با مراد خویش جفت» در کدام گزینه به طور دقیق آمده است؟

الف) با جفت خود همدم می شود ب) خیلی زود ازدواج می کند ج)عبه مرادش می رسد د)خیلی زود به مرادش می رسد

10. کدام گزینه در هنگام افزودن «ی»، حرف «گ» نمی گیرد؟

الف) خانه ب) دیدن ج)زنده د)شایسته

سوال درس: فعالیت های املایی	شمارک
1- در جای خالی املای کدام گزینه صحیح است ؟ برادر خویش را ...............بود یا مظلوم. الف) نسرت ب) نصرت ج) نثرت د) نصرط 2- در هر ردیف، املای کدام گروه کلمات نکن اگر ظالم ادرست است؟ الف) استراق سمع ب) پرندگان خوش‌خوان ج)تذهیب نفس د) نیکو خصال الف) بنیان‌گذار ب) خدمت‌گذار ج) درخواست د) برخاست 3- در هر ردیف، با توجّه به معنی، املای کدام گزینه نادرست است؟ الف) التفاط : توجّه کردن ب) سمج‌: بی شرم ج) خوار‌‌ : پست و فرومایه د) رخصت : اجازه الف) تنبیه: هوشیار کردن ب) صواب : درست ج) طرّار : دزد د) محتر : بزرگ 4- در جای خالی شکل صحیح کلمه را قرار دهید. • ازجمال صورت قصر وبسیاری غلامان و................... ملک وی ، هیچ خبر ندارد.( سریر – صریر) • وقت آن است که باقی .................. خود را به ادا رسانم. ( ضمان - زمان) • هرروز لوح و کتاب در زیر بغل می نهاد و آرام از کوچه‌ها می‌گذشت و خود را به .......... درس استاد می‌رسانید. (محظر - محضر) • یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و ..............معمول شهر متوقّف شد. ( حیاط – حیات)	5/. 1 1 2

املاکلاس اول درس 1 تا 7

 

                                    کلاس اول                        درس 1 تا 7

1-      در جای خالی کلمه ی مناسب بنویسید .

سعدی در نظم و .............. آثار با ارزشی دارد . ( نثر – نصر )

2-     با ورود مدیر همه به پا .............. ( خواستند – خاستند ) 3- در ماه ................ از مدینه به مکه ............... نمود ( سفر- صفر )

3-     در گروه کلمات زیر املای چند کلمه نادرست است ؟ شکل درست آنها را بنویسید.

متعبّد و شب خیز- در نظر هوشیار – احترام و وداء – ضمیر خاک – مسحف عزیز – دشت و صحرا – عزمت و بزرگی – رفیق و خیشاوند – زرّت و گل بوته – ایام طفولیت – کودکان پر نشاط- مزرعه و کوچه باغ – روح مزاب- زلال و نیرومند – طبیعت روستا – عجاز طبیعت – جازبه ی خالق – فهم و دانایی – غرقه ی شکوه – حیجان و انگیزه – خسته گی ناپذیری – کنجکاوی نوجوانان – نوازش لطیف – تأثیر گزاری سخن – سال های طلایی – هوشمندانه و مؤمنانه- به حمدالله- هیئت جهانی – شور و شئور جوانان – خداوند متعال – استهکامات دشمن – عتراف متخصصان – حفظ پاکدامنی – سلاح و پارسایی – اشتباه و خطا- انهراف نسل جوان – ایران مغتدر – صداقت و پاکدامنی – متبوعات و رسانه ها – عکس واقعیت – تحلیل سخن – به رقم تلاش – امتیاز آینده گان –

4- در کدام گزینه ، غلط املایی وجود دارد ؟  

   1- ای هست کن اساس هستی 2 - هم تو به عنایت الهی 3- از ظلمت خود رهایی ام ده   4- هم غصه ی نانموده  دانی

5- دست گیر که دست آویز نداریم ............... ده تا در دین استوار شویم :     1- توفیغ   2- طوفیق   3 - توفیق          4- طوفیغ

6- واژه های کدام گزینه با هم ، هم خانواده نیستند ؟       1- معصوم ( عصمت ) 2- نقاط ( نقطه ) 3- معجزه ( اعجاز )   4- غریق ( تفریق )

7- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد ؟

     1- تباه ساختن دانش                        2- بخل ورزیدن توانگر       3- هزینه کردن مال       4- فرمانگزار بودن دانش

8- در کدام گزینه کلمات هم خانواده نیستند ؟

     1- مقتدر – قادر- قدرت     2- متعال – تعالی- اعلی    3- نظام – نظم – تنظیم    4- سعادت – سعید- استعداد

9- در کدام گزینه ، غلط املایی بیش تری وجود دارد ؟

   1- شوق رهایی- معمولاً- حسرت و آح – انتقال از کودکی     2- دوره ی شبیه به رؤیا – کم حوصله گی – دل خوری بیهوده    

          3- لذت لحظه ها – زلال و گوارا – نشات و شادی     4- تفکرو تعمل – آراستگی و پاکیزگی – بصیرط و آگاهی

10- در کدام گزینه ، از نظر املایی ، کلمه ی مقابل جای خالی آن را به درستی کامل می کند ؟

      1- چیزی از پشت............. بیرون آمد ( صخره )   2- گرگ خرناسه می کشید ، آزاد......... نماند ( معتّل )

      3- گرگ خواست چنگ................. ( باندازد )       4- دست و پایش از............ افتاد ( تغلا )

11- هم خانواده در کدام گزینه نادرست است ؟

     1- مجموعه- جامع – مجموع     2- اوقات – واقف – وقت     3- مصرف – مصارف – صرف 4- اعظم – تعظیم- معظم

12- در عبارت زیر ، چند غلط املایی وجود دارد ؟

  « اسکند در اثنای سفر به شهری رسید و از گورستان عبور کرد . سنگ مزارها را خواند و به حیرت فرو رفت زیرا مدت حیاط صاحبان قبور که بر روی سنگ ها حک شده بود هیچ کدام از ده سال تجاوز نمی کرد .     1- یک          2- دو                      3- سه                     4- چهار

13- در گروه کلمات زیر ، چند غلط املایی وجود دارد ؟

   « لب و لوچه – هوهوی باد – خدا آلمه – عازم اصفهان – کامیون قراضه – شهر قلات – علاف بودم – خوارشده – امارت عالی قاپو- عیال من – تصدیق می کردند         1- دو     2- سه    3- چهار    4- پنج

14- در هر عبارت غلط های املایی را پیدا کنید و صحیح آن را بنویسید

     الف – ساعاتی که در مساحبت دوستان می گزرد و برای بازی های تفریحی مصرف می شود در ردیف اوقات طلف شده نیست   ب- دائماً در کوشش و اظطراب باشید و راحت و آرام بر خود هرام کنید  پ- عمر حقیقی را شناس نامه ما تأیین می کرد ت- شادی خود را با دیگران تقسیم و قم را از دل دیگران منها کنید  ث- خوش گزرانی و به قول بعضی علکی خوش بودن کار درستی نیست  ج- قسمت اعزم عمر به غفلط سپری می شود اکنون و فرست حال را دریابد چ- زیبایی های آفرینش را با شگفتی و عجاب مرور می کنم ح- این ها جزء زندگی است به خصوس اگر با تعمل و فکر و ابرت همراه باشد خ- زندگی همین لحضه هاست و از دست دادن آن جز قصه و اندوه چیزی همراه ندارد د- اسکندر در اسنای سفر به شهری رسید و سنگ مضارها را خواند و به هیرت فرو رفت ذ- گویی قرن های تولانی در این جهان زندگی خواهند کرد و از گم شدن پولشان دل آزرده می شوند ر- مدت حیاط صاحبان غبور که بر روی سنگ ها هک شده بود از ده سال تجاوز نمی کرد .

 

 

سوالات املا سوم

سوالات املا سوم

6- تشخیص شکل املایی درست «کلمات هم آوا» چگونه امکان پذیر است؟

7- برای هر یک از واژه های زیر‏‎‏یک مترادف بنویسد.

فقر:

نفرت:

8- در متن زیر پنج غلط املایی وجود دارد آن‌ها  را بیابید و صحیح آن‌ها را در شماره‌های زیر بنویسید.

تمدّن بزرگ و درخشان ودیرینه ی ایران مرحون و مدیون زنان و مردانی است که در موج خیز حادثه ها بی هیچ هراس و یعس، به سمت ساحل آرامش شنا کرده اند.

فراخ دلی خواهی تن آسانی را بگذار، کم خسمی خواهی ، به خود مشغول باش.

در زمین نگاه کن که چگونه بسات تو ساخته است و جوانب وی فراخ گسترانیده .

مسجد جامع خرّمشهر قلب شهر بود که می تپید و تا بود، مضهر ماندن و استقامت بود.

نمونه سؤالات املای فارسی سوم راهنمایی از فصل یک تا آخر فصل چهار

        نمونه سؤالات املای فارسی سوم راهنمایی از فصل یک تا آخر فصل چهار

در طراحی نمونه سؤالات کوشیده شده است اغلبِ لغاتِ دشوار املایی فصل یک تا آخر فصل چهار در انواع سؤالات گنجانده شود . هم چنین سعی شده تا حدّ ممکن لغتی تکرار نشود تا راهنمایی برای پاسخ به سؤال دیگر نباشد . بدیهی است این یک نمونه سؤال است و می توان با توجه به سطح علمی کلاس و ابتکار دبیر ، سؤالات متعدد و متنوع دیگر طرح کرد . امید است مورد توجه و استفاده ی همکاران قرار گیرد . انشا ء الله.

1-    در هر یک از گروه کلمات زیر یک کلمه با بقیه هم خانواده نیست ، آن را مشخص کنید .

الف ) مشتاق ، شوق ، مشقت               ب) ملحق ، حلق ، الحاق

ج) مصلح ، حاصل ، اصلاح                  د) مقر ، استقرار ، رقیق

2- هم خانواده کلمات ستون سمت راست را از ستون سمت چپ پیدا و به هم وصل کنید .

تداعی                               لطف

انحطاط                              تربیت

مقهور                                دعوت

انضباط                               تهمت

ملاطفت                             مغتنم

متهم                                 منحط

مربی                                 ضبط

غنیمت                              قهار

                                      غنی

3-    درهر عبارت ، غلط املایی را بیابید و صحیح آن را بنویسید.

الف ) مساحبت با یک دوست خوب و شکیبا هم چون وزش نسیم ، دل انگیز است .

ب) سوم آن که به سلاح بود که هر که بر معصیت مُسر بود از خدا نترسد .

پ) مورچه از جمال صورت قصر و بسیاری غلامان و صریر مولک وی ، هیچ خبر ندارد .

ت) امید دارم که هر دو را به یُومن آن ، خلاص پیدا آید .

ث) جوانان باید از این آبشخورها ی پاک و ذلال فرهنگ ایرانی ، بهره گیرند .

ج) یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و حیاط معمول شهر متوقف شد.

4- در کدام گروه از کلمات زیر ، غلط املایی وجود دارد . آن را مشخص کنید .

     الف ) طنین ، سیمای ظاهر ، التفات                      ب) مظهر ماندن ، شایسته گان ، سلاله

     ج) غفلت ، اقلیمی ، هدر رفتن                                     د) نقد و تحلیل ، مقرون ، برّ و بهر

5- شکل صحیح لغات را در جای خالی قرار دهید .

   الف ) بگو نمی دانم تا از پیامدهای ناگوار آن در ................. بمانی ( امان – عمان )

   ب) رود خانه ماند و نظاره کرد که چگونه.................... حقیقی مردان خدا سر بر آورد ( حیاط – حیات )

   پ) وقت آن است که باقی ................ خود را به ادا رسانم( زمان – ضمان )

   ت) یکی از زمینه های .................. گمراه شدن تأثیر هم نشین بد است .( اجتماعی – اجتمایی )

   ث) سوگند دروغ عمر و ................ زندگی ، زود با خلل کند ( اثاث – اساس )

6- با توجه به معنا ، زیر شکل نادرست ، خط بکشید .

الف ) مرحله ، دفعه و بار ( وحله – وهله )                             ب) ابر ( میق – میغ )

پ) آفرینش ، احسان ( صُنع – سنع )                        ت) بلا و سختی های بزرگ ( مصائب – مصاعب )

7- شکل درست کلمات زیر را بنویسید .

تازه گی                    بازنیستاده                  بیستد            بانجامد                     اثر گزاری

8- کدام کلمات یا ترکیبات نیاز به علامت تشدید دارد ، زیر آنها خط بکشید .

 تقویت                              نیت                         مهم ترین                 مراقبت خاصی            قابلیت

شط خرمشهر                       مقری نداشتند            در مقر بودم               خط خوش                 حقا

9- با توجه به معنای کلمه ، شکل صحیح واژگان در هم ریخته را بنویسید .

    الف ) وس ق ن ق............................... = پرنده ای افسانه ای

    ب) ل ه س ل ا ................................... = نسل ، فرزند

    پ) ت ق ن ع ا ...................................= صرفه جویی

    ت) ه ر م و ق ..................................... = شکست خورده

10- در جای خالی ، حرف مناسب قرار دهید .( معنی واژه در کمانک آمده است .)

      الف ) شکر اِنعام تو هرگز نکند شکرگ....ار ( شکر کننده )

      ب) موش به طلب ط..مه از سوراخ بیرون رفت ( غذا )

      ج) اگر فرهنگ جوان و ...رز دید او پا گرفته باشد ( روش )

      د) م...اع جوانی به بازار نیست .( کالا )

11- کدام گزینه به معنی « ذوق و استعداد » است ؟

      1- قریحه            2- غریهه                  3- قریهه                  4- غریحه

12- در کدام گزینه ، غلط املایی وجود دارد ؟

     1- ذخایر زیر زمینی          2- مسجد جامع          3- حسرت غافله                   4- پرتوقّع

13- در گروه کلمات زیر ، املای چند کلمه نادرست است ؟

     صفای درون- غوس قزح – غندیل – متحیّر – عمده- رقابت – غرق شدن – آقوش – ابوزر- عطّار – عُغده

    1- سه غلط           2- پنج غلط         4- چهار غلط                   4- شش غلط

14- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست ؟

     1- مشتق             2-  اشتیاق                3- تشویق                 4- مشوِّق

15- با توجه به معنی ، املای کدام گزینه نادرست است ؟

     1- نصرت : یاری               2- مظهر : نشانه          3- معارج : نردبان ها     4- بسات : فرش ؛ گستردنی

پيروزي از آن توست...

پيروزي از آن توست...

آموختن آسان نیست.

خستگی هرآن درکمین است.                                        

 آزرده می شوی، احساس شکست می کنی ،  

شک می کنی که رهاکنی وبگذری

می خواهی برکناره ای روی، وانمود کنی که اتفاقی

  نیفتاده اما نه...                

توبازنده نیستی،یک مبارزی،

پیش ازآنکه برنده باشیم بایدبازنده باشیم

بایدگاه بگرییم تابتوانیم روزی بخندیم

بایدآزرده شویم تاروزی توانمندباشیم

اگرپیوسته بکوشی وایمان داشته باشی

درپایان ، پیروزی ازآن توخواهدبود

سوال درس: فعالیت های املایی

سوال درس: فعالیت های املایی	شمارک
1- در جای خالی املای کدام گزینه صحیح است ؟ برادر خویش را ...............کن اگر ظالم بود یا مظلوم. الف) نسرت ب) نصرت ج) نثرت د) نصرط 2- در هر ردیف، املای کدام گروه کلمات نادرست است؟ الف) استراق سمع ب) پرندگان خوش‌خوان ج)تذهیب نفس د) نیکو خصال الف) بنیان‌گذار ب) خدمت‌گذار ج) درخواست د) برخاست 3- در هر ردیف، با توجّه به معنی، املای کدام گزینه نادرست است؟ الف) التفاط : توجّه کردن ب) سمج‌: بی شرم ج) خوار‌‌ : پست و فرومایه د) رخصت : اجازه الف) تنبیه: هوشیار کردن ب) صواب : درست ج) طرّار : دزد د) محتر : بزرگ 4- در جای خالی شکل صحیح کلمه را قرار دهید. • ازجمال صورت قصر وبسیاری غلامان و................... ملک وی ، هیچ خبر ندارد.( سریر – صریر) • وقت آن است که باقی .................. خود را به ادا رسانم. ( ضمان - زمان) • هرروز لوح و کتاب در زیر بغل می نهاد و آرام از کوچه‌ها می‌گذشت و خود را به .......... درس استاد می‌رسانید. (محظر - محضر) • یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و ..............معمول شهر متوقّف شد. ( حیاط – حیات)	5/. 1 1 2
5- شکل صحیح کلمات زیر را در نمودار بنویسید. نا درست درست طفریت قریهه ازدهام

آرایه های ادبی - تناسب ( مراعات نظیر )

آرایه های ادبی - تناسب ( مراعات نظیر )

نویسنده: سیدی - دوشنبه بیست و هشتم آذر 1390

 

1) مراعات نظير چيست ؟

آوردن واژه هايي از يک مجموعه است که با هم تناسب دارند .

 خود آزمايي

در شعرها و عبارت هاي زير ، آرايه ي مراعات نظير را بيابيد و مشخص کنيد که تناسب واژه ها از چه جهت است ؟

ابر و باد و مه و خورشيد و فلک در کارند          تاتواني به کف آري و به غفلت نخوري

مراعات نظير و از نظر مکاني با هم تناسب دارند . / نان ، خوردن ، همراهي

(سعدي)

 

شعاع آفتابم من، اگر در خانه ها گردم      عقيق و زر و ياقوتم ، ولادت ز آب و طين دارم

                                            مراعات نظير – از نظر جنس /       همراهي

(مولوي)

 

دردي است درد عشق که هيچش طبيب نيست         گر دردمند عشق بنالد ، غريب نيست

مراعات نظير در همراهي واژه ها.

(سعدي)

 

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج                 فکر معقول بفرما گل بي خار کجاست

همگي کلمات خط کشيده شده مراعات نظير در همراهي واژه ها دارد .

(حافظ)

 

سر نيزه و نام من مرگ توست                        سرت را ببايد زتن دست شست

مراعات نظير و از نظر همراهي کلمات با هم تناسب دارند .

(فردوسي)

 

يکي گرديم در گفتار و در کردار و در رفتار

زبان و دست و پا يک کرده خدمتکار هم باشيم

مراعات نظير از نظر نوع و همراهي .

(فيض)

بسي تير و دي ماه و ارديبهشت              برآيد که ما خاک باشيم و خشت         (سعدي)

مراعات نظير از نظر زمان   خاک ، خشت ، مراعات نظير از نظر جنس

 

 

 سر من مست جمالت ، دل من رام خيالت            گهر ديده نثار کف درياي تو دارد

مراعات نظير از نظر همراهي          گهر ، کف دريا از نظر مکان با هم تناسب دارند

(مولوي)

 

 

1) آرايه ي "تمليح " را توضيح دهيد ؟

اشاره اي است به بخشي از دانسته هاي تاريخي ، اساطيري ، و ..... و ارزش تمليح به ميزان تداعي اي بستگي دارد که از آن حاصل مي شود .

 

خود آزمايي

در بيت ها و عبارت هاي زير ، آرايه ي تلميح را مشخص کنيد و دانسته ي مورد نظر را در دو سطر توضيح دهيد ؟

شاه ترکان سخن مدعيان مي شنود        شرحي از مظلمه ي خون سياوشش  باد    (حافظ)

تمليح به داستان سياوش و مرگ ناجوانمردانه ي او بوسيله ي افراسياب شاه ترکستان است.

 

پدرم روضه ي رضوان به دو گندم بفروخت      من چرا ملک جهان را به جوي نفروشم ؟

اشاره به داستان حضرت آدم ابوالبشر و رانده شدن او از بهشت و فرود او به اين دنياي فاني است .

(حافظ)

 

اين مد ، که چون منيژه لب چاه مي نشست                گريان به تازيانه ي افراسياب رفت

اشاره به داستان عاشقانه ي " بيژن و منيژه " است که افراسياب پدر منيژه ، بيژن را در چاهي زنداني مي کند ولي منيژه هر شب پنهاني به بالاي چاه مي آيد و براي او آب و خوراک مي اندازد .

( فريدون مشيري)

 

ز حسرت لب شيرين هنوز مي بينم                     که لاله مي دمد از خون ديده ي فرهاد

کل بيت اشاره به داستان دل دادگي فرهاد به شيرين و موضوع پيشنهادي شيرين که کندن کوه بيستون است مي باشد .

(حافظ)

 

چو گل گر خرده اي داري ، خدا را صرف عشرت کن

                                                       که قارون را غلط ها داد سوداي زر اندوزي

اشاره به گنج قارون است که قارون راضي نشد مقداري از اين ثروت را در راه دين خدا خرج کند و حضرت موسي (ع) او را نفرين کرد و به امر الهي قارون با همه گنجايش به قعر زمين فرو رفت .

(حافظ)

 

درويشي را ديدم سر بر آستان کعبه نهاده همي ناليد که : يا غفور ، يا رحيم ، تو داني که از ظلوم جهول چه آيد .

اشاره به آيه ي قرآن ( سوره احزاب ، آيه ي 72) دارد که معني آيه اين است : " ما امانت را بر آسمانها و زمين و کوه ها عرضه کرديم پس از حمل آن خود داري کردند ولي انسان آن را به دوش کشيد . بدرستي که او (انسان ) ستمگر و نادان بود ."

(سعدي)

آموزش آرایه های ادبی به طور کامل

آموزش آرایه های ادبی به طور کامل

« آرايه هاي ادبي »

                                               الف ) بديع                                 ب ) بيان

   الف ) بديع علمي است كه به باز شناسي آرايه هاي لفظي و معنوي مي پردازد .

بديع بر دو نوع است : 1- آرايه هاي لفظي               2- آرايه هاي معنوي

آرايه هاي لفظي : يعني زيبايي كلام كه با لفظ انجام مي شود .

آرايه هاي لفظي عبارتنداز : واج آرايي ، سجع ، ترصيع ، جناس ، قلب ، ملمع .

واج آرايي ( نغمه ي حروف ) : تكرار يك واج ( صامت يا مصوت ) است ، در كلمه هاي يك مصراع يا يك بيت يا عبارت نثر به گونه اي كه كلام را آهنگين مي كند و آفريننده ي موسيقي دروني باشد و بر تاثير سخن بيافزايد اين تكرار آگاهانه ي واج ها را « واج آرايي » گويند .

مثال :          خيزيد و خز آريد كه هنگام خزان است       باد خنـك از جـانب خـارزم وزان اسـت

توضيح :  در اين بيت تكرار واج « خ » و « ز » باعث ايجاد موسيقي دروني شده است .

توجه : در زبان فارسي بيست و نه واج داريم / ( بيست و سه صامت و شش مصوت ) 

صامت ها همان حروف الفباي فارسي هستند و مصوت ها « ـــ » و « ا » ، « ي » ، « و » مي باشند .

 

سجع : آوردن كلماتي در پايان جمله هاي نثر كه در وزن يا حرف يا حرف آخر يا هر دو ( وزن و حرف آخر ) با هم يكسان باشد .

نكته 1 : سجع در كلامي ديده مي شود كه حداقل دو جمله باشد يا دو قسمت باشد .

نكته 2 : سجع باعث آهنگين شدن نثر مي شود به گونه اي كه دو يا چند جمله را هماهنگ سازد .

نكته 3 : سجع در نثر حكم فافيه در شعر را دارد .

نكته 4 : اگر در پايان جمله ها كلمات تكراري وجود داشته باشد ، سجع پيش از آن مي آيد .

مثال :      الهي اگر بهشت چون چشم و چراغ است        بــي ديــدار تــو درد و داغ اســت

نكته 5 : گاهي در جملات سجع ممكن است افعال به قرينه ي لفظي يا معنوي حذف شوند .

مثال 1 : منت خداي را عـزووجل كه طاعتـش موجب قـربت است و به شكر اندرش مزيد نعمت . ( فعل « است » به قرينه ي لفظي حذف شده است . )

مثال 2 : خـلاف راه صواب است و نقض راي اولـوالالباب « است » (حذف لفظي ) ذوالفقـار علي در نيـام ( باشد ) و زبان سعدي در كام « باشد » ( حذف معنوي ) .

توضيح : فعل « باشد » در دو جمله ي پاياني به قرينه ي معنوي حذف شده است .

توجه : به نثر مسجع ، نثر آهنگين نيز مي گويند .

 

                                                   

                                                      «  انواع سجع »

الف ) سجع متوازن : آن است كه كلمات سجع فقط در وزن اشتراك داشته دارند .

مثال : ملك بي دين باطل است و دين بي ملك ضايع .

توضيح : هر دو كلمه داراي هجاي بلند مي باشند لذا هم وزن اند .

مثال : طالب علم عزيز است و طالب مال ذليل .

توضيح : دو كلمه ي « عزيز » و « ذليل » داراي دو هجا ، يكي كوتاه و يكي كشيده هستند . لذا در وزن يكسانند .

ب ) سجع مطرف : آن است كه كلمات سجع فقط در حرف يا حروف پاياني با هم اشتراك دارند .

مثال : محبت را غايت نيست از بهر آنكه محبوب را نهايت نيست .

توضيح : كلمه ي « غايت » داراي دو هجا و كلمه ي « نهايت » داراي سه هجا مي باشد پس دو كلمه هم وزن نيستند بلكه فقط در حرف آخر مشترك اند .

ج ) سجع متوازي : به سجعي گفته مي شود كه كلمات سجع هم در حرف پاياني و هم در وزن يكسان مي باشند .

مثال : باران رحمت بي حسابش همه را رسيده و خوان نعمت بي دريغش همه جا كشيده .

توجه : از آن جائيكه سجع متوازي ، زيباتر و خوش آهنگ تر است و در متون فارسي كاربرد بيشتري دارد . لذا شناخت اين نوع سجع براي دانش آموزان عزيز با اهمّيّت تر مي باشد .

نمونه هايي از آثار مسجع : اوّلين با سجع در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاري ( قرن پنجم ) به كار گرفته شد و بعدها سعدي در « گلستان » ، جامي در « بهارستان » ، نصرالله منشي در « كليله و دمنه » آن را به حد كمال خود رساندند . و در ادامه كساني چون قائم مقام فراهاني در « منشئأت » و قاآني در كتاب « پريشان » از آنها پيروي كردند .

 

ترصيع

 آن است كه كلمات مصراعي با مصراع ديگر يا جمله اي با جمله ي ديگر ، در وزن و حروف پاياني يكسان باشد ( غير از واژگان تكراري بقيه كلمات با هم سجع متوازي دارند . )

مثال 1 :         اي منــور بـه تـو نجـوم جـلال         وي مقـرر بـه تـو رسـوم كمـال

مثال 2 :     باران رحمت بي حسابش همه را رسيده و خوان نعمت بي دريغش همه جا كشيده

 

جناس

  آوردن كلماتي است در شعر و نثر كه از نظر معني كاملاً متفاوت اند اما از نظر شكل ظاهري و تلفظ و گاهي اختلافشان فقط در يك واج است .

 

                                             

                                                   « انواع جناس »

الف) جناس تام : آن است كه دو كلمه جناس از نظر شكل ظاهري و تلفظ كاملاً يكسان ، اما از جهت معني با هم فرق دارند .

مثال :         عشـق شـوري در نهـاد ما نهـاد          جـان مـا در بوتــه ي سـودا نهــاد

                                      وجود و سرشت       قرارداد

                      بهـرام كه گور مي گرفتي همه عمر          ديدي كه چگونه گور بهـرام گرفت 

                                  گور خر                                                                            قبر

                      كار پاكان را غيـاس از خـود مگير           گر چه باشد در نوشتن شير ، شير

                                                                                                                        شير خوردني   نام حيوان

نكته : جناس هم در شعر و هم در نثر به كار مي رود .

ب ) جناس ناقص : 1- جناس ناقص اختلافي     2- جناس ناقص حركتي    3- جناس ناقص افزايشي

1- جناس ناقص اختلافي : آن است كه دو كلمه جناس در حرف اول ، وسط يا آخر با هم اختلاف داشته باشند .

مثال : تنگ است خانه ما را تنگ است اي برادر     بر جاي ما بيگانه ننگ است اي برادر  ( براي حرف اول )

         چوك زشاخ درخت خـويشتن آويختـه      زاغ سيـه بـر دو بـال غاليه آميخته  ( براي حرف وسط )

 

2- جناس ناقص حركتي : آن است كه دو كلمه جناس علاوه بر معني در حركت ( مصوت كوتاه ) نيز با هم اختلاف دارند .

مثال :        ايـن چـه ژاژ است چه كفر است و فشار        پنبـــه اي در دهـــان خـــود فشــار 

3- جناس ناقص افزايشي : آن است كه دو كلمه جناس علاوه بر معني ، در تعداد حروف نيز متفاوت اند بطوري كه يكي از كلمات جناس حرفي در اول ، وسط يا آخر نسبت به كلمه هاي ديگر اضافه دارد .

مثال :         ايـن ره ، أن زاد راه و آن منزل است             مــرد رهــي اگــر ، بيــا و بيــار

 

قلب

   آن است كه نويسنده با جابه جا كردن اجزاي يك تركيب وصفي يا اضافي ، تركيب تازه و زيبايي را با معاني جديد به وجود به وجود آورد و به كنار هم قرار دادن اين دو تركيب به كلام خويش ارزش هنري ببخشد .

مثال : حافظ مظهر روح اعتدال و اعتدال روح اقوام ايراني است .

نكته : گاهي ممكن است اجزاي تشكيل دهنده ي آرايه « قلب » بصورت يك تركيب وصفي يا اضافي نباشد .

ملمع

  آن است كه شاعر فارسي زبان يك مصراع يا يك بيت از شعر خود را به زبان ديگري ( معمولاً به زبان عربي )  بسرايد .

مثال :      سل المصـانع ركباً تهيـم في الغلوب            تو قدر آب چه داني كه در كنار فراتي

* ترجمه :  بركه ها و تالاب هاي بيابان را از شتر سواراني سر گشتگان بيابانند بپرس .

توجه : دانش آموزان عزيز به خاطر بسپاريد كه در ملمع بيت يا مصراع عربي ( هر زبان ديگر ) بايد سروده ي خود شاعر باشد نه اينكه از كسي يا جايي نقل قول ( تضمين ) كند .

 

 

 آرايه هاي معنوي

 يعني زينت و زيبايي كلام كه از طريق معني حاصل شود .

آرايه هاي معنوي عبارتنداز : مراعات نظير ، تضاد ، متناقض نما ، حس آميزي ، تلميح ، تضمين ، اغراق ، ايهام ، ايهام تناسب ، تمثيل ، ارسال المثل ، اسلوب معادله ، حسن تعليل ، لف و نشر .

 

مراعات نظير ( تناسب )

    اگر گوينده در كلام خويش مجموعه اي از كلمات را بياورد كه به نوعي با هم تناسب و ارتباط داشته باشند ، آن را مراعات نظير گويند .

نكته : تناسب ميان كلمات مي تواند از نظر جنس ، نوع ، مكان ، زمان ، همراهي و ... باشد .

نكته : بيشترين كاربرد مراعات نظير در شعر است اما گاهي در نثر هم ديده مي شود .

مثال :        رود شــاخ گـل در بر نيلوفر         بـرقصــد به صـد نـاز گلنـار ها

  ( شاخ ، گل ، نيلوفر و گلنار ــــ مراعات نظير )

نكته : آرايه هاي مراعات نظير ممكن است بين دو كلمه يا بيشتر اتفاق بيفتد .

 

تضاد ( طباق )

 آوردن دو كلمه ي متضاد در سخن به گونه اي كه سبب زيبايي كلام گردد .

نكته : تضاد هم در شعر و هم در نثر بكار مي رود .

مثال :     صبح اميد كه بد معتكف پرده ي غيب           گو بـرون آي كه كـار شب تار آخر شد   

              1                                         2                      2                    1

نكته : فعل ها نيز مي توانند آرايه تضاد را به وجود آورند .

مثال :  پروردگارا ! از خصلت طمع كه دنائت آورد و آبرو ببرد ... .

متناقض نما ( پارادكس )

     آن است كه در كلام دو امر متضاد را به يك چيز نسبت بدهيم به گونه اي كه ظاهراً  وجود يكي نقض وجود ديگري باشد . شاعر اين امر متضاد را چنان هنرمندانه به كار مي برد كه قابل پذيرش است .

مثال : جامه اش شولاي عريان است .

توضيح : واژه شولا به معني « لباس » ، كه براي پوشيدن بدن است و وقتي با « عرياني » همراه مي شود معني ضديت خود را از دست مي دهد .

 

حس آميزي

     آميختن دو حس است در يك كلام به گونه اي كه از يك حس به جاي حس ديگر استفاده شود . و اين آميختگي سبب زيبايي سخن گردد . 

مثال : ببين چه مي گويم .

توضيح : شما سخن را با حس شنوايي در مي يابيد اما گويند از شما مي خواهد سخن او را ببينيد كه به اين آميختگي حس ها ، « حس آميزي » مي گويند .

مثالهاي ديگر : خبر تلخي بود- روشني را بچشيم - با مزه نوشتن - آواي سبك و لطيف .

 

تلميح

    آن است كه گويند در ضمن كلام خويش به آيه ، حديث ، داستان ، واقعه ي تاريخي ، اسطوري و افسانه اي اشاره داشته باشد .

مثال :      آسمـان بار امانت نتوانست كشيد           قـرعه ي فـال به نـام من ديوانه زدن

توضيح : اشاره به آيه ي « انا عرضنا الامانه علي السموات و الارض ... . »

نكته : گاهي در آرايه ي تلميح ، آرايه ي مراعات نظير هم به كار مي رود .   

مثال :    بيستون بر سر راه است ، مباد از شيرين         خبـري گفتـه و غمگيـن دل فرهاد كنيد

 

تضمين

     آن است كه شاعر يا نويسنده در ميان كلام ( شعر يا نثر ) خود آيه ، حديث ، مصراع يا بيتي را از شاعر ديگر عيناً بياورد .

نكته : اگر بيت يا مصراعي از شاعر ديگر به عنوان تضمين بياورد معمولاً نام آن شاعر به گونه اي ذكر مي شود .

نكته : معمولاً عبارت تضمين شده داخل گيومه قرار مي گيرد .

هدف از تضمين :   

1- اعتبار بخشيدن به سخن     

2- خلاصه كردن مفاهيم گسترده و طولاني

3-  ضمانت براي اثبات ادعا

مثال :    چـه زنـم چو نـاي هـردم زنـواي سـاز او دم        كه لسان غيب خوشتر بنوازد اين نوا را

           « همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي        بـه پيـام آشنـايي بنـوازد ايـن نـوا را »

توضيح : بيت دوم اين شعر را شهريار از حافظ تضمين كرده است .

 

اغراق

   آن است كه در وصف و ستايش يا ذم و نكوهش كسي يا چيزي افراط و زياده روي كنند ، چندان كه از حد عادت و معمول بگذرد .

نكته 1 : اغراق هم در شعر و هم در نثر كاربرد دارد .

نكته 2 : اغراق مناسب ترين آرايه براي تصوير كشيدن يك دنياي حماسي است .

نكته 3 : زيبايي اغـراق در اين است كه غيـر ممكن را طـوري ادا مي كنـد كه ممكن و درست به نظر مي رسد .

مثال :     شـود كوه آهـن چو درياي آب            اگـر    بشنـود  نـام   افـراسيـاب

 

ايهام 

   ايهام در لغت به معناي درشك و گمان افكندن است اما در اصطلاح علم بديع ، آوردن واژه اي است با حداقل دو معني مناسب كلام يكي نزديك به ذهن و ديگري دور از ذهن باشد و معمولاً مقصود شاعر معني دور آن است و گاهي نيز هر دو معني مورد نظر مي باشد .

نكته 1 : ايهام نوعي بازي با ذهن است به گونه اي كه ذهن را بر سر دوراهي قرار مي دهد .

نكته 2 : انتخاب يكي از دو معني ايهام در يك لحظه بر ذهن دشوار است و اين امر باعث لذت بيشتر خواننده مي شود .

نكته 3 : شرط شناخت ايهام در آن است كه خواننده معاني مختلف يك واژه را بداند .

مثال :       حكايت لـب شيرين كلام فرهاد است           شكنج طره ي ليلي مقام مجنون است

توضيح : واژه « شيرين » دو معني دارد :     1- خوشمزه و گوارا          2- نام معشوقه ي فرهاد

 

ايهام تناسب : به كار گيري واژه اي با حداقل دو معني كه يك معني آن مورد نظر شاعر و پذيرفتني است و معني ديگر با كلمه يا كلماتي از بيت يا عبارت تناسب دارد . 

نكته : ايهام تناسب مجموعه اي از ايهام و مراعات نظير است .

مثال 1 :    چـون شبنم افتـاده بـدم پيش آفتاب            مهرم به جان رسيد و به عيوق بر شدم

توضيح : واژه ي « مهر » ايهام تناسب دارد ، چون معني مورد نظر شاعر عشق و محبت است اما غير از اين معني واژه ي « مهر » به معني خورشيد است كه در اين صورت با واژه هاي « عيوق و آفتاب » تناسب دارد .

مثال 2 :       گـر هـزار اسـت بلبـل اين بـاغ           همـه را نغمـه و تـرانه يكـي اسـت       

 توضيح : واژه ي « هزار » به دو معني است : 1- بلبل     2- عدد هزار كه در اين جا منظور شاعر معني دوم است اما غير از معني فوق كلمه ي « بلبل » با كلماتي چون « باغ ، نغمه و ترانه » تناسب دارد .

 

تمثيل

   آن است كه شاعر يا نويسنده به تناسب سخـن خـويش ، حكايـت ، داستـان يا نمونه و مثالي را ذكر مي كند تا از اين طريق ، مفاهيم و نظريات خود را به خواننده يا شنونده منتقل نمايد و آنچه در اين ميان مهم است نتيجه ي تمثيل مي باشد كه مي تواند سرمشقي براي موارد متفاوت باشد .

نكته : در اين داستان ها و حكايات ( تمثيل ها ) هر يك از حيوانات يا اشيا و جمادات نماد و نشانه ي چيزي هستند .

مثلاً در درس عبرت از كتاب سال اوّل شير نماد حق و قدرت مطلق ، گرگ نماد انسان هاي خود بين و گستاخ و روباه نماد انسان هاي عبرت پذير و تسليم شده مي باشند .

  در كتاب پيش دانشگاهي مبحث حسب حال درسهاي ( افسانه ي عاشقي و تسلي خاطر ) هر دو داستاني تمثيلي است كه اوّلي ، شاعر با آوردن داستاني تمثيلي اين نكته را يادآور شده است : « انسان بايد از موحبت عشق بر خوردار باشد ودر داستان تسلي خاطر جامي در پي آن است كه اين نكته ي عرفاني را متذكر شود : « خاطر از ياد معشوق پر كرد . »

ارسال المثل

   اگـر گـوينده در كلام خود ضرب المثلي را آگاهانه به كار گيـرد و يا كلام او بعداً ضـرب المثل شود ، مي گوييم داراي آرايه ي ارسال المثل است .

مثال 1 :    آن دم كه دل به عشق دهي خوش دمي بود       در كار خير حاجت هيچ استخاره نيست

مثال 2:      تــو نيكــي ميـكـن و در دجـــله انــداز        كـــه ايــزد  در  بيــابانــت  دهـــد  بــاز                             

                                                                                           ( همه ي بيت ضرب المثل است )

 

اسلوب معادله

   آن است كه شاعر دو مصراع يك بيت را به گونه اي هنرمندانه بيان كند كه در ظاهر هيچ گونه ارتباطي با يكديگر ندارد اما وقتي به دو مصراع خوب دقت كنيم در مي يابيم كه مصراع دوم در حكم مصداقي براي مصراع اوّل است تا جايي كه مي توان جاي دو مصراع را عوض كرد و ميان آن ها علامت مساوي گذاشت و اين ارتباط معنايي نيز بر پايه ي تشبيه استوار است .

مثال 1 :     عيب پاكان زود بر مردم هويدا مي شود           موي اندر شير خالص زود پيدا مي شود

مثال 2 :     محـرم اين هوش جز بي هوش نيست           مرزبـان را مشتـري جـز گـوش نيــست 

 

حسن تعليل

   آن است كه شاعر يا نويسنده براي سخن خود دليلي زيبا و شاعرانه مي آورد به گونه اي كه اين دليل ادبي قدرت قانع كردن مخاطب را دارد . و اين علّت سازي مبتني بر تشبيه است .

نكته : دليلي كه شاعر براي ادعاي خود مي آورد در حقيقت دليلي واقعي و عقلاني نيست بلكه دليلي است بر پايه ي ذوق و احساس شاعرانه .

مثال 1 :      نفحات صبح داني زچه روي دوست دارم         كه به روي دوست ماند كه برافكند نقابي         

توضيح : شاعر دليل دوست داشتن روشني صبح را در اين مي داند كه به چهره ي معشوق او مي ماند آنگاه كه نقاب از چهره بر مي دارد .

مثال 2 :  از صوفي پرسيدن هنگام غروب خورشيد چرا زرد رو است ؟ گفت : از بيم جدايي

 

لف و نشر

    لف در لغت به معني پيچيدن و نشربه معني پراكندن است اما در اصطلاح ادب آوردن دو يا چند كلمه است در بخشي از كلام كه توضيح آن ها در بخش ديگر آمده است .

نكته 1 : كلماتي كه در بخش اوّل مي آيند ، « لف » و كلمـاتي كـه به عنـوان توضيـح در بخـش دوم مي آيند ، « نشر » نام دارند .

نكته 2 : هرگاه نظم و ترتيب بين كلمات « لف و نشر » رعايت شده باشد ، آن را « لف و نشر مرتب » گويند و در غير اين صورت « لف و نشر مشوش » خوانده مي شود .

مثال 1 :       تا رفتنش ببينـم و گفتنش بشنـوم         از پاي تا به سر همه صمع و بصر شدم

توضيح : واژه هاي « ببينم » و « بشنوم » لف است . و دو واژه ي « سمع و بصر » نشر قرار گرفته است . چون كلمات « نشر» به ترتيب براي توضيح كلمات « لف » قرار نگرفته اند ، لذا به آن « لف و نشر مشوش » گويند . ( بصر شدم تا ببينم ، سمع شدم تا بشنوم )

مثال 2 :  دو كس دشمن ملك و دينند : پادشاه بي حلم و زاهد بي علم .  

توضيح: دوتركيب « دشمن ملك و دشمن دين » لف و دوتركيب « پادشاه بي حلم و زاهد بي علم» نشر هستند . لذا چون توضيح « نشر » با « لف » برابر است . آن را « لف و نشر مرتب » گويند . ( پادشاه بي حلم دشمن ملك و زاهد بي علم دشمن دين هستند.)

ب : بيان

   بيان شاخه اي از آرايه هاي ادبي است و به واسطه اي آن شناخته مي شود كه يك معني را چگونه به طريق مختلف مي توان ادا كرد .

بيان شامل مباحث : تشبيه ، استعاره ، مجاز و كنايه .

تشبيه

يعني مانند كردن چيزي به چيز ديگر كه به جهت داشتن صفت يا صفاتي با هم مشترك باشند .

هر تشبيه داراي چهار ركن يا پايه است :  

 1- مشبه : كلمه اي كه آن را به كلمه اي ديگر تشبيه مي كنيم .

 2- مشبه به : كلمه اي كه كلمه ي ديگر به آن تشبيه مي شود .

 3- ادات تشبيه : كلمات يا واژه هايي هستند كه نشان دهنده ي پيوند شباهت مي باشند و عبارتنداز : همچون ، چون ، مثل ، مانند ، به سان ، شبيه ، نظير ، همانند ، به كردار و ... .

4- وجه شبه : صفت يا ويژگي مشترك بيت مشبه و مشبه به مي باشد . ( دليل شباهت )

مثال :        علي    مانند    شير   شجاع    است .

               مشبه        ادات     مشبه به   وجه شبه

نكته : « مشبه » و « مشبه به » طرفين تشبيه نام دارند . كه در تمام تشبيهات حضور دارند اما         « ادات تشبيه » و « وجه شبه » مي توانند در يك تشبيه حذف شوند. كه در اين صورت تشبيه با داشتن دو ركن « مشبه » و « مشبه به » بر قرار است .

مثال : دل همچو سنگت ، اي دوست به آب چشم سعدي      عجـب اسـت اگـر نگـردد كه بگردد آسيابي

توضيح : دل به سنگ تشبيه شده است اما وجه شبه « سختي » در اين بيت نيامده است .

نكته : در تشبيـه وقتي كه « وجـه شبه » و « ادات تشبيه » حـذف شود ، به آن « تشبيه بليغ » مي گويند . ( تشبيه بليغ زيباترين و رساترين تشبيه است . )

مثال :        دلش     سنگ      است .

                      مشبه          مشبه به

نكته 1 : در تشبيه هميشه وجود وجه شبه در « مشبه به » قويتر و بارز تر است كه ما « مشبه » را در داشتن وجه شبه به آن تشبيه مي كنيم .

نكته 2 : هر چه اركان تشبيه كمتر باشد تشبيه ادبي تر است . ( البته داشتن مشبه و مشبه به الزامي است )

نكته 3 : هرگاه در تشبيه بليغ ، يكي از طرفين تشبيه ( مشبه يا مشبه به ) به ديگري اضافه ( مضاف اليه) شود . به آن « اضافه ي تشبيهي » يا « تشبيه بليغ اضافي » مي گويند . در غير اين صورت ، تشبيه بليغ اضافي است . 

توجه : اين نوع تشبيه در كتاب هاي درسي بيشترين كاربرد را دارد .

مثال :     صبح اميد كه بد معتكف پرده ي غيب         گـو بـرون آي كه كـار شب تـار آخـر شد

             اضافه ي تشبيهي                         اضافه ي تشبيهي

توضيح : اميد به صبح تشبيه شده و غيب به پرده . 

تركيباتي مثل : درخت دوستي ، هماي رحمت ، لب لعل ، كيمياي عشق ، خانه ي دنيا ، فرعون تخيل ، نخل ولايت و ... اضافه ي تشبيهي محسوب مي شوند .

توجه : دانش آموزان عزيز ! ياد گيري انواع تشبيه براي رشته هاي رياضي و تجربي ( غير انساني ) چندان ضرورني ندارد . اما از آنجايي كه دو نوع از تشبيه در كتب درسي شما بيشترين كاربرد را دارد ، لذا اشاره اي مختصر به آن ها مي كنيم .

1- تشبيه مفرد : تشبيهي كه هر يك از « مشبه » يا « مشبه به » آن ، يك ، چيز است و « وجه شبه» آن از همان يك چيز گرفته مي شود . ( شباهت آن ها فقط در يك چيز است )

مثال :        دانش    اندر    دل   چراغ    روشن   است .

                     مشبه                           مشبه به      وجه شبه

توضيح : در اين مثال وجه شبه ( روشني از يك كلمه چراغ ) استخراج شده است .

يادآوري : تمامي مثالهايي كه تاكنون براي شما ذكر كرديم ، از همين نوع تشبيه مي باشند .

2- تشبيه مركب : آن است كه هريك از « مشبه » يا « مشبه به » دو يا چند چيز هستند و وجه شبه نيز از دو يا چند چيز گرفته مي شود .

مثال :       ديـده ي اهـل طمـع به نعمـت دنيـا            پـر نشـود همچنـانكه چـاه به شبنـم

                             مشبه                                                           وجه شبه                          مشبه به

توضيح : « مشبه » تركيبي از دو چيز است ( ديده ي اهل طمع و نعمت دنيا ) و « مشبه به » نيز دو چيز است ( چاه و شبنم ) به اين معني : همانطور كه چاه با شبنم پر نمي شود ، چشم حريصان نيز با نعمت دنيا سير نمي شود .

نكته : در تشبيه مركب در حقيقت يك شكل كلي به شكل كلي ديگر همانند مي شود .

استعاره

استعاره در لغت به معني عاريت گرفتن و عاريت خواستن است امّا در اصطلاح استعاره نوعي تشبيه است كه درآن يكي از طرفين تشبيه ( مشبه يا مشبه به ) را ذكر و طرف ديگر را اراده كرده باشند .

نكته : اصل استعاره بر تشبيه استوار است و به دليل اينكه در استعاره فقط يك ركن از تشبيه ذكر مي شـود و خواننده را به تلاش ذهني بيشتري وا مي دارد ، لذا استعاره از تشبيه رساتر ، زيباتر و خيال انگيز تر است .

انواع استعاره : با توجه به اينكه در استعاره يكي از طرفين تشبيه ذكر مي شود ، آن را بر دو نوع تقسيم كرده اند .  1- استعاره ي مصرحه               2- استعاره ي مكنيه

 

استعاره ي مصرحه ( آشكار ) : آن است كه « مشبه به » ذكر و « مشبه » حذف گردد . ( در واقع مشبه به جانشين مشبه مي شود . )

مثال 1 :       اي آفتاب خوبان مي جوشد اندرونم              يك ساعتم بگنجان در سايه ي عنايت

توضيح : « آفتاب خوبان » استعاره براي معشوق است . ( آفتاب خوبان « مشبه به » كه ذكر شده و معشوق « مشبه » حذف شده است . )  

مثال 2 :    صدف وار گوهر شناسان را              دهان جز به لؤلؤ نكردند باز

توضيح : « لؤلؤ » استعاره از سخنان با ارزش است . ( لؤلؤ « مشبه به » ذكر شده و سخنان با ارزش     « مشبه » كه حذف شده است . )

 

استعاره مكنيه : آن است كه « مشبه » به همراه يكي از لوازم و ويژگي « مشبه به » ذكر گردد و خود « مشبه به » حذف شود .

نكته 1 : گاهي لوازم يا ويژگي « مشبه به » در جمله به « مشبه » نسبت داده مي شود .

مثال : مرگ چنگال خود را به خون فلاني رنگين كرد . 

توضيح : « مرگ » را به « گرگي » تشبيه كرده است كه چنگال داشته باشد اما خود « گرگ » را نياورد و « چنگال » كه يكي از لوازم و ويژگي گرگ است به آن ( مرگ ) نسبت داده است .

نكته2 : گاهي لوازم يا ويژگي « مشبه به » در جمله به « مشبه » اضافه مـي شود كه در ايـن صـورت « اضافه ي استعاري » است .

مثال 1 : سر نشتر عشق بر رگ روح زدند                   يك قطره از آن چكيد و نامش دل شد 

توضيح : « روح » را به بدني تشبيه كرده كه « رگ » داشته باشد و « رگ » را كه يكي از ويژگي هاي « مشبه به »است به « روح » اضافه كرده است .

مثال 2 :  مردي صفاي صحبت آيينه ديده             از روزن شب شوكت ديرينه ديده

                                                                      اضافه استعاري

توضيح : « شب » را به اطاقي تشبيه كرده كه « روزن يا پنجره » داشته باشد و « روزن » را كه يكي از ويژگيهاي « مشبه به » بود به « شب » اضافه كرده است .

نكته : جمله اي كه در آن آرايه استعاره به كار رفته ادبي تر است ، نسبت به جمله اي كه داراي آرايه تشبيه است .

نكته : در اضافه ي استعاري « مضاف » در معني حقيقي خود بكار نمي رود و ما « مضاف اليه » را به چيزي تشبيه مي كنيم كه داراي جزء يا اندامي است ولي چنين جزء و اندام كه « مضاف » است براي « مضاف اليه » يك واقعيت نيست بلكه يك تصور و فرض است .

مثال :               دست روزگار  ــــــــــ  دست براي روزگار يك تصور و فرض است .

                     روزن شب  ـــــــــــــ روزن يا پنجره اي براي شب يك تصور است و وافعيت ندارد .

نكته ي مهم : در استعاره مكنيه چنانچه مشبه به ، انسان باشد ، به آن « تشخيص » گويند .

 

تشخيص ( آدم نمايي ، انسان انگاري ، شخصيت بخشي )

نسبت دادن حالات و رفتار آدامي به ديگر پديده هاي خلقت است . ( دادن شخصيت انساني به موجوداتي غير از انسان )

مثال1 :   برگ هاي سبز درخت در وزش نسيم به رقص در مي آيند .

توضيح : رقصيدن يكي از حالات و رفتار انساني است كه در اين جا به برگهاي درخت نسبت داده شده است .

مثال2 : سحر در شاخسار بوستاني                چه خوش مي گفت مرغ نغمه خواني

نكته : هر موجودي غير از انسان در كلام « منادا » قرار گيرد آن كلام داراي تشخيص است .

مثال :    اي ديو سپيد پاي در بند               اي گنبد گيتي اي دماوند

نكته : همانطور كه اشاره شد استعاره مكنيه اي كه ، مشبه به آن « انسان » باشد ، تشخيص خواهد بود چه به صورت تركيب اضافي باشد يا غير اضافي .

مثال : ابر مي گريد و مي خندد از آن گريه چمن .

          1     1                2                     2

توضيح : در مثال فوق دو تشخيص به كار رفته است ،گريه را به ابر نسبت داده است و خنده را به چمن .

توجه : تركيباتي نظير : دست روزگار ، پاي اوهام ، دست اجل ، قهقه ي قشنگ ، حيثيت مرگ ، زبان سوسن ، دهن لاله و ... همگي اضافه ي استعاري مكنيه ( تشخيص ) هستند .

نكته : همه ي تشخيص ها استعاره ي مكنيه مي باشند ، اما استعاره مكنيه زماني تشخيص است كه « مشبه به » آن انسان باشد .

مثال 1 : اختر شب در كنار كوهساران ، سر خم مي كند .

مثال 2 : ديده ي عقل مست توچرخه ي چرخ پست تو .

مثال 3 : به صحرا شدم عشق باريده بود .

توضيح : در مثال(1) اختر شب به « انساني » تشبيه شده كه سرش را خم مي كند اما خود « انسان » مشبه به است ، نيامده است .

در مثال (2) عقل را به انساني تشبيه كرده و « ديده» كه يكي از ويژگي هاي انسان است به آن اضافه شده اما در مثال (3) عشق را به باراني تشبيه كرده كه ببارد .

تذكر : همان طور كه گفته شد چون مثال(1) و (2) « مشبه به» آن ها انسان بوده داراي استعاره مكنيه و تشخيص است اما در مثال (3) « مشبه به » باران است ، لذا فقط استعاره ي مكنيه داريم .

 

اضافه ي اقتراني

با توجه به اين كه اضافه ي اقتراني شباهت زيادي به اضافه ي استعاري دارد ، براي شناخت اين دو نوع استعاره از يكديگر ، اضافه اقتراني را توضيح مي دهيم :

اضافه ي اقتراني : آن است كه وجود « مضاف » براي « مضاف اليه » يك واقعيت باشد . برعكس اضافه ي استعاري كه وجود « مضاف » براي « مضاف اليه » يك واقعيت نيست .

مثال : حسين دست دوستي به من داد .

توضيح : دست را به قصد دوستي به من داد كه « دست » براي نشان دادن دوستي يك واقعيت است . 

نكته : براي تشخيص آسان اضافه اقتراني از اضافه ي استعاري ، مي توان از دو شيوه استفاده كرد:

1- كافي است كه بدانيد در اضافه ي اقتراني ، مضاف اليه عملي است كه مضاف انجام مي دهد.

مثال1: پروردگارا ! روا مدار كه به حريم اجتماع پاي تعدي و تجاوز بگذارند.

مثال2: پروردگارا ! مگذار دامان وجودم به پليدي هاي گناه بيالايد.

توضيح: در مثال اول تعدي و تجاوز عملي است كه « پا » انجام مي دهد ؛ولي در مثال دوم، چنين رابطه اي برقرار نيست بلكه« وجود » را به لباسي تشبيه كرده ايم كه دامن داشته است.

2- بين دو جزء اضافه ي اقتراني ( مضاف و مضاف اليه ) مي توان عبارت « از روي » را قرار دادو يك جمله ساخت.

مثال : در اضافه ي « دست ارادت » -- دست را از روي ارادت دراز كرد .

توجه: تركيباتي نظير : دست محبت، پاي ارادت، چشم احترام ، ديده ي محبت ، گوش توجه ، چشم اعتنا ، پاي بطلان ، قلم عفو  و ... اضافه ي اقتراني مي باشند كه بين همه ي اين تركيبات اضافي ، مي توان « از روي » را قرار داد .

 

مجاز

مجاز به كار بردن واژه اي است در غير معني حقيقي به شرط وجود قرينه .

قرينه در مجاز: نشانه است كه به كمك آن مي توان معني غير حقيقي كلمه اي را فهميد.

مثال1 : ايران در بازي هاي آسيايي شركت مي كند.

توضيح : كلمه ي « ايران » مجاز از يك تيم ورزشي از ايران است و « شركت در بازي » قرينه است كه به ما كمك مي كند تا بفهميم كه منظور از كلمه ايران كشور ايران نيست .

مثال 2: سينه خواهم شرحه شرحه از فراق            تا بگويم  شرح  درد  اشتياق

توضيح :كلمه ي سينه مجاز از انسان عاشق است .

نكته: از آنجا كه در استعاره لفظ در معناي حقيقي خود به كار نمي رود ، لذا هر استعاره اي نوعي مجاز است .پس هر مجازي استعاره نيست اما همه ي استعاره ها مجاز است .

كنايه

كنايه در لغت به معناي پوشيده سخن گفتن است و در اصطلاح سخني است كه داراي دو معني دور و نزديك است . كه معني نزديك آن مورد نظر نيست اما گوينده جمله را چنان تركيب مي كند و به كار مي برد كه ذهن شنونده از معني نزديك به معني دور منتقل مي شود.

نكته: در كنايه الفاظ همه خقيقي اند اما مقصود گوينده معناي حقيقي و ظاهري آن نيست.

نكته: كنايه معمولا در يك جمله يا يك تركيب به كار مي رود .

مثال 1 : هنوز از دهن بوي شير آيدش.

توضيح: كنايه از اين كه هنوز بچه است و بارز ترين نشانه ي بچگي همان شير خوردن است .

مثال 2 : كه رهام را جام باده است جفت.

توضيح :كنايه از اين كه رهام عياش و خوشگذران است و مرد جنگ نيست.

مثال 3: ببايد زدن سنگ را بر سبوي.

توضيح: سنگ را بر سبو زدن كنايه از آزمايش و امتحان كردن است.

 

عباراتي نظير : دست و پا كردن ، روي كسي را به زمين انداختن ، شكم را صابون زدن ، بند از بند گشودن ، زبان در كشيدن ، عنان گران كردن ، دهان دوختن ، پاي در دامن آوردن ، سر زخاك بر آوردن ، دست ندادن ، دست به سياه و سفيد نزدن ، دست روي دست گذاشتن و ...همه كنايه هستند.

سوالات املا

سوالات املا

۱)    گروه واژگانی در کدام یک از گزینه ­ها از نظر املایی درست است؟ شکل درست هر غلط را مقابل آن بنویسید. 

الف) مدح و سنا – ذخایر غنی

ب) خواب­گذار – طریق مبطلان

ب) بادهای توفنده - سیمای متعادل

ج) مهارت و تخصص- مَثَل مؤمنان

د) قهر و غلبه – حیات مأمول

2)      در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟

الف) اشغالِ متجاوزان      ب) تدایی صحنه ­ها  

ج) ویرانی معارج            د) خلعت گران­مایه

3)      برای هر یک از واژه ­های زیر دو خانواده­ بنویسید. 3 نمره

فکرت: ............................................. و ............................................. مسخّر: ............................................. و ............................................. تقدیر: ............................................. و .............................................

عاید: ............................................. و .............................................  توقّف: ............................................. و ............................................. ضمان: ............................................. و .............................................

4)      املای کدام گروه از گزینه

­های زیر، نادرست­ است؟ دلیل آن را توضیح دهید. 1 نمره

الف) از عهده­ی حفظ رعیّت                                    ب) دفع تکبّر

ج) خوشحال و خوشبخت                                     د) مجد خوافی

5)      غلط ­های املایی متن زیر را استخراج کرده و شکل درست واژه ­ها را بازنویسی کنید.

در ابتدای جوانی که به تعلم اشتقال می­ورزیدم، در بصره بودم و بغایت دست­تنگ. ... چون در من نگریست و آن هیأت ژولیده و حالت پریشان من ملاحضه کرد، ... . آن­گونه که آجر از خانه بر می­آوردم و وجه مآش می­ساختم و با این همه از طلب علم فروگزار نبودم... .

به هر جانب برای احتیات چشم می­انداخت. راسویی در جهت او کمین کرده بود، سوی درخت التفاط نمود، بومی قصد او داشت. با خود گفت: درِ بلاها و انواع آفت­ها باز است و مغرون به ابواب بلا هستم. وقت آن است که باقی زمان خود را به عدا برسانم. اکنون مرا ایمن گردان تا بندهای تو همه ببرم و فرج یابی. این ملاتفط بپذیر که عاقل در مهمّات توقف جائز نشمرد.

بدان که هرچه در وجود است، همه سنعِ خدای تعالی­است. آن­چه میان آسمان و زمین است، چون میغ و باران و برف و تگرگ و رعد و برق و غوسِ غُزح و الاماتی که در هوا پدید ­آید. مثلِ تو چون مورچه­ای است که در قصر ملکی سوراخی دارد و از جمالِ صورتِ قصر و بسیاری غلامان و سریرِ مُلک وی، هیچ خبر ندارد...

آموزش نکات دستوری سوم راهنمایی

آموزش نکات دستوری سوم راهنمایی

مترادف

به کلمه هایی گفته می شود که معنی ومفهوم یکسانی دارند ومی توان به جای یکدیگرازهم استفاده کرد.

مانند : پیمودن :رفتن          افسوس :حسرت          بوم :جغد

 

متضاد

به کلمه هایی گفته می شود که از نظر معنی ومفهوم مخالف هم هستند .

مثال : سهل #دشوار            تاریک # روشن               خواب # بیدار

نکته :با اضافه کردن (با ،بی) می توان کلمه های متضاد ساخت .

مانند :با ادب --------- ادب --------- بی ادب

 

متشابه،هم وا

به کلمه هایی می گویند که ازنظر تلفظ یکسان هستند اما ازنظرمعنی وشکل املایی با هم فرق دارند.

خوار = کم ارزش                                     خار = تیغ گل یا خاشاک

سد = دیواری برای جمع کردن آب                   صد = عددی در ریاضی

ثواب = پاداش                                          صواب = درست

 

هم خانواده

به کلمه هایی می گویند که ازیک ریشه گرفته شده باشند وحرف های اصلی آن کلمه درکلمه های هم خانواده اش پشت سرهم بیاید .

مانند : رابطه – مربوط – ارتباط                          عجله – عجول – تعجیل

نکته : کلمه های هم خانواده ازنظرمعنا به هم نزدیک هستند ودربیشترمواقع حداقل سه حرف مشترک دارند .

نکته :  در فارسی کلمه هایی که از یک ریشه فعل گرفته شده باشند نیز با هم ،هم خانواده اند .

مانند : دانش ،دانا ،دانشمند ،نکته دان ،دانش آموز.

 

بدل :

بدل جانشین نقش های اصلی وفرعی در جمله است زمانی که خود آن نقش ها نیز در جمله موجود باشند .

بدل اسم ما قبل خود را روشن ترتوصیف می کند تا شناخت آن میسر باشد .

نکته : بدل میان دوویرگول قرارمی گیرد .

مثال : حافظ ،شاعر بزرگ ایرانی ، در شیراز می زیست .

نکته : حذف بدل درمعنی جمله خللی ایجاد نمی کند .

جمله

مجموعه ای ازکلمات است که پیامی راازگوینده به شنونده یا ازنویسنده به خواننده می رساند.

مثال : علی به مدرسه می رود.

هرجمله از دو بخش اصلی تشکیل شده است .1- نهاد 2- گزاره

 

نهاد: قسمتی ازجمله است که درباره ی آن خبری می دهیم.

 

راه تشخیص نهاد: به این منظور " چه کسی؟ یا چه چیزی؟"را به فعل جمله اضافه می کنیم پاسخ نهاد جمله است  .

مثال: مریم به باغ رفت . چه کسی رفت ؟ مریم

چه چیزی رفت ؟

نهاد گاهی یک کلمه وگاهی بیشترازیک کلمه است .

مثال : بچه های مدرسه ی دخترانه خندیدند .

نکته : بعد از مشخص شدن نهاد بقیه جمله گزاره است.

 

تعریف گزاره : خبری است که درباره ی نهاد داده می شود. مثال : مریم به کتابخانه رفت.

نکته : فعل همیشه درقسمت گزاره است.

نکته :اگرگزاره فقط یک کلمه باشد آن کلمه حتما فعل است . گزاره گاهی بیش از یک کلمه است .

مثال : زهرا کتابش را به دوستش داد.

 

انواع نهاد :

نهاد می تواند فاعل یا غیر فاعل باشد .

نهاد (فاعل( نهاد زمانی فاعل است که فعل آن برانجام کاری دلالت کند .

مثال : مهران رضا را دید.                   مجید به دبستان برگشت.

 

نهادغیر فاعل: نهاد زمانی فاعل نیست که فعل آن حالتی را نشان دهد .مانند : اکرم گرسنه است.

نکته : درجمله هایی که فعل تام دارند نهاد فاعلی است.درجمله هایی که فعل اسنادی است نهادغیرفاعلی می باشد .

 

ترتیب اجزای جمله :

اجزای جمله باید به ترتیب خاصی در کنار هم قرار بگیرند .

نهاد + فعل---------- حسین آمد .

نهاد + مفعول + فعل --------------- زهرا کتاب را خواند .

نهاد +مسند + فعل  ----------------هوا سرد شد .

 

صفت فاعلی :

صفتی که معنی "کسی که " را در محتوا داشته باشد .انواع مختلفی دارد از جمله : بن مضارع + نده       مثال دان +نده = داننده

 

انواع جمله

جمله ی خبری:  در این جمله از وقوع کاری یا پذیرفتن حالتی خبر می دهیم .

در پایان جمله خبری باید نقطه بگذاریم.        مانند   :    امید بیمار است.

 

جمله ی امری :  جمله ای که در آن انجام دادن یا ندادن  کاری و پذیرفتن یا عدم پذیرفتن حالتی را طلب می کند. در پایان جمله امری بایدنقطه بگذاریم .      مانند : به دنبال خواهرت برو.

نکته:اگر در جمله ای دستور به عدم انجام کاری باشد (فعل نهی) باز هم آن جمله را باید جمله امری به  حساب آورد.  مانند : این گل را نچین.  امری منفی

 

جمله ی عاطفی :  در این جمله ها یکی ازعواطف انسانی خود را ازقبیل ، تعجب ، خشنودی ، تاسف ، آرزو ، خشم، دعا و ..... )  را بیان می کند.

مثال :   به به  چه هوای خوبی!

 

جمله ی پرسشی: در این نوع جمله ها ، در باره ی کاری یا موضوعی  پرسشی به عمل می آید.

در پایان جمله ی پرسشی علامت (؟) می گذاریم . مانند : آیا کتاب را خواندی؟

 

شبه جمله

کلمه یا عبارتی که شبیه به جمله بوده و در شمارش تعداد جمله یک جمله به حساب می آید.شبه جمله ممکن است بدون فعل ویا فعل درآن مخفی باشد.

شبه جمله به دو قسمت تقسیم می شود که عبارتند از:

 

اصوات: به کلمه هایی می گویند که برای بیان یکی ازعواطف انسانی به کار می رود.

مثلا وقتی بیمار می گوید "آه" با همین یک کلمه همه ی درد خود را بیان می کند.

نکته:مهم ترین اصوات عبارتند از :" به به،آه ، آفرین، دریغا، خوشا، افسوس، آخ، وای ، مرحبا”

 

منادا: اسمی که مورد خطاب قرار بگیرد وغالبا بعد از نشانه ها وحروفی مانند :"ای ،یا ،آی " بیاید منادا نامیده می شود .ومی توان آن را یک جمله به حساب آورد .

مثال:  ای یاران بیایید تا با هم برویم .         ای خدا !خودت کمکم کن .           خدایا !متشکرم

 

روش تشخیص تعداد جمله ها :

تعدادجمله ازفرمول زیربه دست می اید .

تعداد فعل های ذکر شده + تعداد فعل های حذف شده + شبه جمله

مثال : ای مردم ! بدانیدملتی که تلاش کند وپشتکار داشته باشد هم به برخورداری می رسد وهم به موفقیت .

ای مردم  + بدانید+ تلاش کند+ داشته باشد +می رسد +می رسد (که حذف شده )

شبه جمله   +   فعل  +   فعل      +    فعل       +     فعل  +(فعل  حذف شده)

گاهی در جمله عبارتی شبیه به فعل می آید که هرگز فعل نیست .مانند مصدر ها ،بنابراین، این گروه هرگز در شمارش، جمله محسوب نمی شوند.

مثال : هنگام رفت وآمد از خیابان احتیاط کن . ( یک جمله )

کار کردن وتلاش کردن رمز موفقیت است . ( یک جمله )

نکته :گاهی فعل ها به صورت مخفف می آیند .درشمارش جمله ها محسوب می شوند .

مثال :من آن نی ام که تورها نکنم .(من آن کسی نیستم که تورارهانکنم )

 

قواعد حذف فعل:

حذف فعل به قرینه لفظی : نویسنده یا گوینده برای جلوگیری از تکرار ، می تواند گاهی فعل را حذف کند.اگر حذف فعل به خاطر جلو گیری از تکرار باشد ، آن را حذف به قرینه ی لفظی می گویند.

مانند: کلاس ها پر شد ند و دانشگاه ها دنبالش

(یعنی کلاس ها پر شدند ودانشگاه هابه دنبالش پر شدند)

حذف فعل به قرینه معنوی:

اگر شنونده یا خواننده از روی معنی جمله بفهمد که فعل حذف شده است آن را حذف فعل به قرینه ی معنوی می گویند .

مانند :از آن ها چه خبر؟ (یعنی از آن ها چه خبراست؟)

تعریف مفعول :به کسی یا چیزی می گویند که کاربرروی او واقع شده باشد.

مفعول بیش ترمواقع قبل از (را) می آید.

در بعضی از جمله ها مفعول بدون حرف (را) می آید که باید کاملا دقت شود.

مثال : شما دانش آموزان وظایف سنگینی بردوش د ارید (وظایف سنگینی ، مفعول است)

 

راه شناخت مفعول :

چه کسی را یا چه چیزی را  +  فعل جمله   ؟

محمد مسواک خرید. ----- چه چیزی را خرید ؟

(مسواک را)---( مسواک مفعول است)

نکته : گاهی مفعول بیش از یک کلمه است . در این صورت به آن (گروه مفعولی ) می گویند

مانند:         کتاب علوم را خواندم                   . کتاب زیبای داستان را خریدم

 

مسند :

به صفت یا حالتی می گویند که به کمک فعل های اسنادی به نهاد  نسبت داده می شوند

نکته:مسند می تواند صفت ،اسم ویا ضمیر باشد .    مثال :    هوا گرم شد

 

روش پیدا کردن مسند:

نهاد +  چه

چه طور    + فعل --------------- مسند

چه گونه

مثال:  زهرا خسته شد .      زهرا چه شد ؟ (خسته = مسند(

 

ساخت جمله

جمله ساده:جمله ای است که یک فعل دارد . مانند: فردوسی شاعر معروف است.

 

جمله مرکب :جمله ای است که بیش از یک فعل دارد. مانند : می ترسم که درامتحان قبول نشوم.

 

نکته :عبارت ها درجمله های مرکب به وسیله ی کلمه های ربط به هم می پیوندند وجمله ی مرکب می سازد .

کلمات ربط عبارتند از : " و، تا،اما، سپس، ولی ،که،چون،اگر،زیرا،برای این که ،زیرا که و......

مانند: محمد در مسابقه ی شطرنج شرکت کرد ،اما برنده نشد.

نکته : عبارت ها در جمله های مرکب به وسیله کلمه های ربط به هم می پیوند ند و جمله ی مرکب می سازد.

 

اسم ساده ،غیر ساده ومرکب

 

اسم ساده : اسمی است که تنها از یک جزء تشکیل شده است ونمی توان آن را به دو بخش یا بیستر تقسیم کرد.

مانند: قلم ، گل، باغ ،گوسفند ، رستم

 

اسم مرکب : بعضی ازاسم ها دویا چند قسمتی هستند واگرآن ها را جدا کنیم هریک معنی جداگانه می دهد.

مانند: خدمت کار ، جانباز، شاهنامه ، خیر خواه

 

اسم غیر ساده:دراسم های غیرساده یک یا چند جزء به پایه اضافه شده است که به آن "وند" می گوییم .

مانند :نادانی ، بی ادب ،باغچه ،باغبان

 

موصوف : اسمی است که توسط صفت توصیف شده باشد.

 

صفت: کلمه ای است که حالت ،مقدار و یا یکی از ویژگی های اسم را بیان می کندیا توضیحی در باره آن می دهد.

مثال : سیب سرخ است ---- در این جا سرخی را به سیب نسبت داده ایم.

نکته : به ترکیبی که اسم با صفت خود می سازد ، ترکیب وصفی می گویند.

نکته بسیار مهم :

در زبان فارسی موصوف چه مفرد باشد چه جمع ، صفت آن همیشه به صورت مفرد می آید .

تمامی رنگ ها صفت هستند .                  آسمان آبی

اگر اسم به ( ه) یا (ا) و یا (و) ختم شود هنگام ساختن موصوف و صفت به جای کسره از (ی) استفاده

می کنیم.

مثال: کوچه --- کوچه ی باریک               خدا---- خدای بزرگ                 آهو -----آهوی زیبا

مضاف الیه :به اسم یا چیزی که به دنبال اسم دیگری می آید تا توضیحی در باره ی آن بدهد و یا  معنی آن را کامل کند ، مضاف الیه ،می گویند.

مضاف :به کلمه ی قبل از مضاف الیه ،مضاف می گویند  .           مثال : جنگل شمال

نکته : به ترکیب مضاف و مضاف الیه ،ترکیب اضافی می گویند .

روش تشخیص موصوف و صفت از مضاف و مضاف الیه

1- کسره بین دو کلمه را حذف می کنیم سپس بعد از کلمه ی اول ویرگول می گذاریم و در آخر فعل (است)قرارمی دهیم . اگر عبارت معنی داد ترکیب وصفی و اگر معنی نداد ترکیب اضافی است .

2- به آخر کلمه ی دوم (تر) یا (ترین) اضافه کنید سپس کسره بین دو کلمه را حذف کنید و درآخرعبارت فعل( است) را اضافه کنید اگرعبارت معنی داد ترکیب وصفی است.

مثال : مادر دلسوز ---مادردلسوزتر

 

موصوف: اسمی است که قبل از صفت می آید و معمولا (ی) به خود می گیرد . مثلا در ترکیب دست زیبا ،می توانیم بگوییم دستی زیبا .

به مضاف الیه نمی توانیم (ی) اضافه کنیم

مثلا درترکیب کتاب محسن ،نمی توانیم بگوییم کتابی محسن.

صفت برتر یا تفضیلی :

اگر به آخر صفت "تر " بیفزاییم تبدیل به صفت برتر می شود مانند : دانا تر ،خوب تر

صفت برتر برای بیان مقایسه بین دو شخص یا دو شی به کار می رود تا کمتر یا زیاد تر بودن صفتی را در یکی از آن ها بیان کند .

مثال : علی دانا تر از رضا است .

صفت برتریین یا عالی

اگر چند چیز یا چند کس دارای یک صفت باشند ویکی ازآن هاآن صفت را بیشتر یا کمترازبقیه داشته باشد آن را به وسیله صفت عالی بیان می کنند .

برای ساختن صفت عالی به اخر صفت ساده لفظ "ترین " را می افزاییم .

مثال : کوشا : کوشاترین

متمم ،حرف اضافه

کلمه هایی مانند ( از ، در ، با، به، برای ، بدون ،جز ، بی ،چون ، مانند ، بر ) حروف اضافه هستند.

درجمله کلمه هایی که بعد ازحرف اضافه می آید را متمم می گویند.

مثال :  روستاییان به او آقا شیر می گویند       ( به ، حرف اضافه )  ( او ،  متمم )

تعریف قید : کلمه ای است که چیزی به معنای فعل اضافه می کند و فعل را درآن بخش به خود منحصر می کند.

انواع قید:

قید حالت ،قید زمان، قید مکان، قید مقدار، قید تکرار، قید پرسشی، قیدآرزو ، قید شک وتردید ، قید کیفیت،

قید های نشابه دارکلمه هایی هستند که دارای تنوین باشند.

مانند : مطمئنأ ، ضمنأ ،نسبتأ ، لطفأ ، احیانأ ، اصلا ، مثلأ ، تقریبأ

قیدهای مختص : وازه هایی هستند که در جمله فقط کاربرد قیدی دارند.

نکته مهم: بهترین راه شناخت قیدها آن است که کلمه ی قید را حذف کنید آنگاه متوجه می شوید که تغییری در عبارت به وجود نمی آید و در واقع جمله ناقص نمی شود.

نکته : در بعضی از جمله ها امکان دارد چند نوع قید به کاررود.

مانند : فقط ، هرگز ،همیشه، چرا، بلی ، اری ، خیر ، همواره، بالاخره ، هیچ گاه ، لابد ،   بالقوه ، لااقل

نکته : در زبان فارسی بیشتر صفت ها را می توان به صورت قیدی به کار برد .

مثال :  راه راست را به من نشان بده             این راه ، راست است .

قید از نظرمفهوم

قید زمان : زمان انجام گرفتن عملی یاروی دادن حالتی را بیان می کند . شب ،صبح ،امسال ، دیر ،زود

قید مکان : مکان انجام کار یاروی دادن حالتی را بیان می کند. این جا ،بالا ،پایین ، راست ،مقابل

قید کیفیت: چگونگی ونحوه ی انجام کار یاروی دادن حالتی را بیان می کند. خوب ،بد ، ارزان ،گران ،آرام

قید حالت : وضعیت جسمی ،روانی وظاهری فاعل ،مفعول رابیان می کند . خندان ،سواره ،پیاده

قید مقدار : مقدار یک صفت ،یک مسند ،یک فعل یا یک قید دیگر را نشان می دهد .زیاد ،کم ،دو کیلو ،...

قید پرسش: چرا ،آیا ،مگر ،چگونه ،چه طور ........

قید تاکید : ناچار ،حتما ، همواره ، بی شک ، بی تردید

قید ترتیب :نخست ،نخستین ، آخرین پیاپی ...........

قید نفی : نه ،ابدا، هرگز .......

قید آرزو :کاش ،کاشکی ......

قید تکرار : دیگر بار ،آرام آرام ، دوباره ،از نو .....

ضمیر :کلمه ای است که به جای اسم می نشیند و از تکرار آن جلو گیری می کند.

ضمیر شخصی :جانشین اسم می شود وشش صیغه دارد .ضمیر های شخصی دو نوع هستند .

ضمیر جدا :ضمیری است که به کلمه قبل از خود نمی چسبد                                                                                                مفرد                                                       جمع

اول شخص ---- من                                 اول شخص ---- ما

دوم شخص --- - تو                               دوم شخص --- شما

سوم شخص---- او                                سوم شخص ---آنها ، ایشان

مثال : او من را دیده .

ضمیر متصل : ضمیرهای شخصی متصل به ضمایری می گویند که به کلمه ی قبل خود می چسبد این ضمیر ها عبارتند از:

مفرد                                                جمع

اول شخص   – م                               اول شخص – مان

دوم شخص   - ت                               دوم شخص - تان

سوم شخص   -  ش                            سوم شخص- شان

نکته:

اگر سه ضمیر (م، ت،ش) به کلمه ای که آخر آن (ه) صدای (ا) می دهد. بچسبند میان آن ها و کلمه یک

(الف) اضافه می کنیم .مثال  :  جامه +  م--- جامه ام

ضمیر اشاره:

برای اشاره به غیر انسان از ضمایر اشاره استفاده می کنیم . ضمایر اشاره عبارتند از : آن ، این.

ضمیر مشترک: به سه کلمه ی (خویش ،خویشتن و خود ) که به جای همه ی ضمیرهای شش گانه ی شخصی قرارمی گیرند. مثال:    من از نام خویش گذشتم  ، او خود دید

تعریف اسم:

کلمه ای است که برای نامیدن شخص یا حیوان و یا چیزی به کار می رود .

اسم مفرد:

اگر اسم بر یک فرد یا چیز دلالت کند ، آن را مفرد می گویند.

جمع: اگر اسم بر بیش از یکی دلالت کند ،آن را جمع می گویند

نکته : علامت جمع درزبان فارسی (ها، ان)می باشد که به کلمه ی مفرد اضافه می شود. کتاب ها

نکته : برای جمع بستن تمام کلمه ها می توان از(ها) استفاده کرد.

نکته : تنها اسم جانداران وبرخی اسم های دیگررا می توان با (ان) جمع بست .

نکته : در نام های مکان (ان) نشانه ی جمع نیست    .تهران، اصفهان

نکته : هر گاه (ان ) جمع راازانتهای کلمه برداریم ، باید مفرد آن باقی بماند درغیراین صورت (ان) نشانه ی جمع نیست.

نکته : مواظب باشید که هر (الف ) و (ن) که در آخر کلمه بیاید ، نشانه ی جمع نیست ،گاهی (ان) بر مفهوم زمان وگاهی بر مفهوم مکان دلالت می کند .

مثال : بهاران (هنگام بهار،گیلان (محل سکونت)

نکته : اگر در آخر اسمی (ه) بیاید هنگام جمع بستن با ( ان) حرف(ه) را برداشته و به جای آن (گ)  می  گذاریم

مثال : فرشته +ان ---- فرشتگان

نکته : کلمه هایی که به (الف ) یا (واو) ختم می شوند هنگام جمع بستن با (ان) بین کلمه و (ان) جمع حرف (ی) اضافه

می شود . مثال: دانا+ ان-- دانایان

کلمه هایی هم وجود دارد که (ی) اضافه نمی شود

مانند : بازوان

تعریف اسم جمع:

اسمی است که در ظاهر مفرد است اما مفهوم جمع دارد .

مانند: طایفه مردم ، ایل

نکته : اسم جمع را در زبان فارسی و عربی می توان جمع بست . مثال : سپاه ---- سپاهیان

تعریف جمع مکسر

بعضی از کلمه ها در زمان جمع بستن هیچ علامت ومشخصه ای ندارند بلکه در شکل مفردشان

تغیراتی ایجاد می شود .البته این نوع جمع بستن مخصوص کلمات عربی است وهیچ ربطی به زبان

فارسی ندارد.

مثال: اثر— آثار    اسیر --- اسرا     اصل ---- اصول

مصدر :کلمه ای است که به (دن ،تن ) ختم می شود به شرط اینکه اگر (ن) را از آخر آن حذف کنیم فعل سوم شخص مفرد ماضی به دست آید .      مثال: رفتن ،دیدن

فعل:کلمه ای است که انجام دادن کار یا روی دادن حالتی رادریکی اززمان ها ی گذشته ،حال ،آینده بیان می کند .

فعل مرکز جمله ومهم ترین عضوگزاره وجمله است.

هر فعل دارای چهار ویژگی است .1- انجام کار یا روی دادن حالت 2- زمان  3- شخص  4- مفرد یا جمع بودن

مثال : من رفتم ---------- کار :رفتن

زمان :گذشته

شخص :اول شخص

جمع یا مفرد: مفرد

بن فعل

آن قسمت از فعل است که در همه ی ساخت های فعل مشترک است وبر دونوع است .

بن ----------- بن ماضی --------- مصدر بدون (ن)

بن مضارع ------- فعل امر بدون (ب)

مثال ----- بن ماضی :رفت

بن مضارع :رو

شناسه

شناسه جزءمتغیرصیغه های فعل است ووسیله ی شناساندن (شخص ومفردوجمع )می باشد شناسه ها عبارتند از :

(م)   اول شخص مفرد :می روم ،رفتم

(ی)   دوم شخص مفرد :می روی ،رفتی

شناسه     (د)    سوم شخص مفرد :می رود

(یم)   اول شخص جمع : می رویم ،رفتیم

( ید)  دوم شخص جمع ، می روید ، رفتید

(ند)   سوم شخص جمع :می روند ،رفتند

نکته : سوم شخص مفرد ماضی ،شناسه ندارد (به جز فعل ماضی التزامی که شناسه (د) در فعل معین آن (باش ) به کار می رود مانند (رفته باشد )

هرفعل دو بن دارد 1- بن ماضی 2- بن مضارع

نکته :فعل های ماضی وآینده ازبن ماضی ساخته می شوند وفعل های زمان حال وامرازبن مضارع ساخته

می شوند .                      آینده                             مضارع                  امر

مثال : خواهم رفت                     می روم                    برو

بن ماضی                    بن مضارع                بن مضارع

بن ماضی :در فعل های ساده پس از حذف "ن" از مصدر ،بن ماضی باقی می ماند .بن ماضی در واقع فعل سوم شخص مفرد ماضی است .

بن ماضی :مصدر بدون "ن" پایانی -------- دیدن ----- دید

بن مضارع:

برای پیدا کردنبن مضارع فعل را به صورت امر در آورید وسپس حرف "ب" را از اول فعل بردارید .

بن مضارع : فعل امر بدون "ب"    بخور :خور

ببین : بین

فعل امر ونهی

فعل امر ونهی دستوری برانجام شدن یا نشدن یک عمل وروی داد ن یا ندادن یک وضعیت در زمان حال و آینده هستند .

نکته : فعل امر ونهی فقط برای مخاطب به کارمی روند بنا براین فقط دو صیغه دارند (دوم شخص مفرد وجمع )

صیغه دوم شخص مفرد امر ونهی شناسه ندارد .

مثال :فعل امر وفعل نهی ------- بخور ،بخورید

نخور  ،نخورید

فعل از لحاظ موضوعی که درآن مطرح می شود . تام واسنادی

فعل تام

فعلی است که معمولا نشان دهنده یک عمل است ومستقیما عمل خود را به نهادی نسبت می دهد .

مثال :علی می نویسد .

فعل اسنادی

فعلی است که معمولا نشان دهنده انجام کار درجمله نیست وفقط حالتی درجمله روی می دهد .

فعل های اسنادی عبارتند از (است ،شد ،بود ،گشت ،گردید)

نکته : جملاتی که دارای فعل تام هستند جمله( فعلیه )وجملاتی که دارای فعل اسنادی هستند جمله ی (اسمیه) نامیده می شوند .

نکته : اگر فعل های گشت و گردید معنی گردش کردن را بدهد فعل اسنادی نیستند .

فعل از لحاظ داشتن یا نداشتن مفعول ----- گذرا (متعدی )

نا گذر (لازم )

فعل ناگذر

فعلی است که احتیاجی به مفعول ندارد .  مثال : علی رفت .

فعل گذرا فعلی است که احتیاجی به مفعول دارد.یعنی سوال های( چه چیز را ؟)و(چه کسی را ؟ )درمورد این فعل دارای جواب هستند .

نکته : بعضی افعال دارای دو یا چند معنی مختلف هستند وبه همین دلیل ممکن است در یک معنی ،فعل گذرا ودرمعنی دیگر فعل ناگذر باشند . چنین افعالی را فعل های (دوچهره ای ،دووجهی ،ذووجهین )

می نامند .مهم ترین خانواده های افعال دو وجهی در این صفحه آورده شده است .

آزردن -------- ناراحت شدن --- ناگذر                       افروختن ------- شعله ور شدن ------- ناگذر

ناراحت کردن --- گذرا                                              سوزاندن  -------- گذرا

افزودن ------- زیاد شدن     --- ناگذر                         بوییدن --------- بو دادن    --------- ناگذر

زیاد کردن   ---- گذرا                                              بو کردن  -----------  کذرا

بریدن -------- جدا شدن ------ نا گذر                          تاختن --------- حمله کردن -------- نا گذر

قطع کردن ---- گذرا                                               بسرعت راندن ------- گذرا

خوردن -----تلاقی کردن ---- ناگذر                           ساختن --------- سازش کردن --------- ناگذر

تناول کردن ----- کذرا                                                بوجود آوردن  --------- گذرا

سوختن ----- آتش گرفتن --- ناگذر                                  شکستن ------- خرد شدن --------نا گذر

آتش زدن ----- گذرا                                                      خرد کردن ------- گذر

نکته :

برای گذرا کردن فعل های ناگذر از فرمول (بن مضارع +اندن یا انیدن ) استفاده می شود .

مثال : تاختن --------- تازاندن                پریدن ---------- پراندن

ساختمان فعل

فعل ساده :فعلی است که از یک جزءتشکیل شده باشد یعنی به دلیل همراه شدن با کلمه ای دیگر مفهوم اصلی آن عوض نشده باشد .

مثال :مشت می زند (زدن )       تنه می زند (زدن)   خانه می سازند (ساختن )   نان می خورد (خوردن)

فعل مرکب:

فعلی است که از همراهی یک فعل باکلمه ای دیگر به وجود می آید ومعنی تازه ای رادر ذهن تداعی می کند .

مثال : نق می زند ،زورزد ،طعنه می زند ،چانه می زند ، لاف می زند

آگاه می سازد ،با خبر می سازد

غصه می خورد سوگند می خورد ،غم می خورد ،قسم می خورد

اشاره می کند ،کشف می کند ،کوشش می کند ،خنده می کند

روش تشخیص فعل ساده از مرکب :

الف ) احساس خوشایندی به من دست داد .                      ب) مادر به فرزندش غذا داد.

1- برای تشخیص نوع فعل ها دردوجمله ی بالا حرف (را) را در میان فعل ها قرار می دهیم .

الف : احساس خوشایندی به من دست را داد .                      ب) مادر به فرزندش غذارا داد.

جمله ی اول با اضافه کردن (را) بی معنی می شود ،پس فعل مرکب است .

جمله ی دوم با اضافه کردن (را ) معنای خودرا حفظ می کند ،پس فعل ساده است .

2- برای تشخیص فعل های مرکب از ساده یک روش دیگر هم وجود دارد .

الف :علی کار کرد .                         ب: علی امانت را دریافت کرد .

اگر به جمله ی اول (ها ) یا (ی نکره ) اضافه کنیم ،جمله تغییر نمی کند.

علی کارها کرد .              یا         علی کاری کرد . -------- پس فعل ساده است .

اما اگر به جمله دوم اضافه کنیم بی معنی می شود .

علی امانت را دریافت ها کرد .                     علی امانت را دریافتی کرد .(فعل مرکب )

فعل ماضی:

فعل ماضی : فعلی است که در گذشته انجام شده است .

ماضی ساده : ماضی ساده در گذشته یک بار انجام شده وپایان یافته است .   مثال : خوردم

روش ساخت ماضی ساده ========= بن ماضی + شناسه

ماضی استمراری :

ماضی استمراری فعلی است که در گذشته بیش ازیک بارانجام شده ویا در طول زمان گذشته ،تکرارویا تداوم داشته است . مثال : می خوردم

روش ساخت ماضی استمراری ========== می + بن ماضی +شناسه

صفت مفعولی:

ماضی نقلی :

فعلی است که در گذشته قطعا انجام شده است یا انجام شده ولی اثر آن هنوز باقی مانده است. مثال :خورده ام

روش ساخت ماضی نقلی ========== صفت مفعولی + ام ،ای ،است ،ایم ،اید ، اند

ماضی بعید :

فعلی است که در گذشته پیش از یک کار دیگرانجام شده است یا قبل از یک زمان مشخص انجام شده است .

مثال : خورده بودم

روش ساخت ماضی بعید ======== صفت مفعولی + بودم ،بودی ،بود ،بودیم ،بودید ،بودند.

ماضی التزامی :

فعلی است که در گذشته ممکن است انجام شده باشد (در فعل های التزامی یک همراهی وجود دارد این همراهی ها ،مواردی مانند شک وتردید ،آرزو ،احتمال ،شرط و.. می باشد) مثال : خورده باشم

روش ساخت ماضی التزامی ======== صفت مفعولی + باشم ،باشی ،باشد ،باشیم ،باشید ،باشند

ماضی مستمر :

فعلی است که در گذشته در حال انجام بوده است ولی معمولا فعل دیگری هم زمان با آن آغاز می شود .

مثال :داشتم می خوردم

روش ساخت ماضی مستمر ======== داشتم +ماضی ااستمراری

فعل مضارع :

مضارع فعلی است که در زمان حال وآینده ی نزدیک  اتفاق می افتد .

مضارع اخباری فعلی است که بین زمان حال وآینده در نوسان است مثلا زمانی که می گوییم (می خورم ) یعنی یا هم اکنون می خورم یا در آینده می خورم .

روش ساخت مضارع اخباری =======  می + بن مضارع  + شناسه      مثال : می خورم

نکته:مضارع ساده همان مضارع اخباری است با این تفاوت که (می ) ندارد

مضارع التزامی :

فعلی است که انجام شدن یا نشدن آن درحال یا آینده با شک وتردید ،احتمال ،آرزو ،شرط و... همراه است .

روش ساخت مضارع التزامی ======= ب + بن مضارع + شناسه     مثال : بخورم

مضارع مستمر:

فعلی است که هم اکنون در حال انجام شدن است . مثال : دارم می خورم

روش ساخت مضارع مستمر ======== دارم + مضارع اخباری

فعل مستقبل :

فعلی است که انجام شدن یا نشدن کار یا حالتی را در آینده مشخص می سازد.   مثال :خواهم خورد

روش ساخت فعل مستقبل ===== خواهم ،خواهی ،خواهد ،خواهیم ،خواهید ،خواهند + بن ماضی فعل مورد نظر.

نکته : بدون وجود فعل معین( خواه )  هیچگاه فعل مستقبل ساخته نمی شود .

فعل دعایی:

فعلی است که انجام شدن یا نشدن عمل یا وضعیتی را با آرزو ،دعا یا نفرین همراه می کند .

فعل دعایی ........خدایش بیامرزد

خدایش بیامرزد ا

خدایش بیامرزاد        الف دعا

نکته : فعل دعایی در واقع همان فعل مضاری التزامی است .

فعل از لحاظ اصلی وفرعی بودن 1- فعل اصلی 2- فعل معین فعل اصلی :هر گاه فعلی خود مجموعه ای از دو فعل باشد فعلی که معنی اصلی یا حالت اصلی را نشان دهد فعل اصلی است وفعل دیگرش فعل معین است .

مثال :   دارم می روی

-----  -------

معین   اصلی

فعل معین  خواه -------  در صرف فعل مستقبل --------- خواهم رفت

داشت -------  در صرف ماضی مستمر ------- داشتم می رفتم

بود ------- -   درصرف ماضی بعید  -------- رفته بود

است ---- --   در صرف فعل ماضی نقلی ---- خورده است

السلام علیک یا قتیل العبرات

السلام علیک یا قتیل العبرات

بگذار که این باغ درش گم شده باشد

گلهای ترش ، برگ و برش ، گم شده باشد

جز چشم به راهی به چه دل خوش کند این باغ

گر قاصدک نامه برش گم شده باشد

باغ شب من کاش درش بسته بماند

ای کاش کلید سحرش گم شده باشد

بی اختر و ماه است دلم مثل کسی که

صندوقچه ی سیم و زرش گم شده باشد

شب تیره و تار است و بلا دیده خاموش

انگار که قرص قمرش گم شده باشد

چاهی است همه ناله و دشتی است همه گرگ

خواب پدری که پسرش گم شده باشد

آن روز تو را یافتم افتاده و تنها

در هیبت نخلی که سرش گم شده باشد

پیچیده شمیمت همه جا ای تن بی سر

چون شیشه ی عطری که درش گم شده باشد

                                                                                التماس دعا

                                                           

سوالات فارسی هفتم

سوالات فارسی هفتم          بسم الله الرحمن الرحیم                                     

1- معنی کدام گزینه ، نادرست است ؟

   1 ) چشم دوختن به چیزی : چشم به راه بودن                        2) از پای افتادن : ناتوانی و عجز

   3- گره از کار کسی گشودن : مشکل کسی را بر طرف کردن        4) دل سوختن : ناراحتی و اندوه بسیار  

2- در جزءِ پایانی کدام کلمه ، پسوند « ـَـ ک » وجود دارد ؟

    1) پیامک              2) کودک                      3) کوچک                          4) زیرک

3- مفهوم کدام بیت ، غلط آمده است ؟

     1) این زندگی حلالِ کسانی که همچون سرو   آزاد زیست کرده و آزاد می روند. ( وابسته نبودن به دنیا ؛ وارستگی )

     2) تو را پرواز بس زود است و دشوار   ز نوکاران که خواهد کار بسیار ( بی تجربگی و تازه کار بودن )

    3) هجوم فتنه های آسمانی   مرا آموخت علم زندگانی ( حمله کردن )

    4) نار خندان باغ را خندان کند   صحبت مردانت از مردان کند ( هم نشینی با انسان های خوب و بزرگ ) 

4- معنی « غرور » در عبارت زیر چیست ؟

    « نیما با غرور ادامه می دهد : « قبلاً آن را خودم ترجمه کرده ام .»

     1) فریفتگی                      2) تکبّر               3) اعتبار                4) احساس سربلندی و شادی

5-  معنی و مفهوم همه ی گزینه ها درست است به غیر از ...

    1) مَندیش که دام هست یا نه     بر مردم چشم ، دیدن آموز ( به این فکر نکن که آیا دامی سر راهت هست یا نه ، خوب دیدن را به مردمک چشمت یاد بده )

   2) نمودش بس که دور آن راه نزدیک      شدش گیتی به پیش چشم تاریک ( آن راه دور آن قدر نزدیک به نظر رسید که دنیای تاریک در پیش چشمش روشن شد )

     3) دانش ، فرمان گذار است و مال ، فرمان بردار ( دانش حاکم و فرمانده است و مال و ثروت تحت فرمانِ صاحب ثروت)

    4) آن ها می خواستند « نمی توانم » های خود را دفن کنند ( دانش آموزان قصد داشتند احساس ناتوانی خود را از بین ببرند )

6- کدام کنایه ، درست معنی نشده است ؟

    1) فرزندان ما پاره ی جگر ما هستند : عزیز بودن

    2) آشنایم با زبان سادگی / عاشقم من ، عاشق افتادگی : فروتنی

    3) دلم می خواهد سرت را بالا بگیری و با صدای بلند برایم شعر بخوانی : احساس افتخار کردن

    4) آدم آهنی ، با شجاعت بادی در گلو انداخت : بیان کردن

7- کدام آرایه ی ادبی در رباعی زیر وجود ندارد ؟

       « هنگام سپیده دم خروس سحری      دانی که چرا همی کند نوحه گری

         یعنی نمودند در آیینه ی صبح         کز عمر شبی گذشت و تو بی خبری »

    1) سجع               2) تضاد              3) تشبیه             4) تشخیص

8- در کدام گزینه ، هر دو کلمه با هم ، هم خانواده اند ؟

     1) فروغ ، فارغ                   2) قُوا ، تقویت           3) همّت ، تهمت                 4) متعبّد ، بعید

9- شعر « برگ درختان سبز در نظر هوشیار / آینه ی رازهاست / جلوه ی روی خداست » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

       1- زیبایی آفرینش و طبیعت         2- دقت نظر عارفان و خردمندان  

        3- شناخت خدا از روی طبیعت     4- آشکار شدن راز طبیعت

10- « به تفاریق خوردن » دراین  عبارت چیست ؟    « یا دزد به یک بار ببرد یا خواجه به تفاریق بخورد »

          1- کلاه برداری کردن      2- کم کم خوردن       3- به تنهایی خوردن       4- دزدی کردن

11- بیت « گر برکنم دل از تو و بردارم از تو مهر    آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم ؟ » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

       1- عهد و وفا       2- ایثار و از خود گذشتگی      3- عشق و علاقه        4- تسلیم و سر سپردگی

12- منظور از مصراع دوم این بیت چیست ؟  « با خودش زیر لب چنین گفت :    آرزوهایتان چه رنگین است !

       1- خیال پردازی بسیار                   2- آرزوهای بی مورد      3- آرزوهای زیبا و گوناگون     4- خیالات دست نیافتنی

13- در بیت « به گفتار پیغمبرت راه جوی / دل از تیرگی ها بدین آب شوی » منظور از « آب » چیست ؟

      1- خداوند          2- سخنان پیامبر   3- قرآن              4- کارهای شایسته

14- جمله ی « آینده با حرف ساخته نمی شود » معادل کدام ضرب المثل است ؟

      1- نابرده رنج گنج میسر نمی شود                              2- کار نیکو کردن از پر کردن است

      3- به عمل کار بر آید به سخندانی نیست                     4- مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

15-  « آسمان ، مثل یک تبسم شد » یعنی :

      1- آسمان از دست روزگار می خندید                                      2- آسمان صاف و زیبا شد و ابرهای تیره کنار رفت

      3- روزگار هم با مهر و محبت با مردم رو به رو شد                       4- آسمان همانند لبخندی زیبا شد

16- این بیت در وصف چیست ؟    هر چه سرما و هر چه دل سردی       پر زد آهسته از نظر گم شد

      1- امید و آرزو                  2- ناامیدی و یأس              3- روزگاران ناموافق            4- بهار زیبا

17- بیت « این زندگی حلال کسانی که همچو سرو / آزاد زیست کرده و آزاد می روند » به چه مفهومی تکیه دارد ؟

      1- بخشندگی                  2- وارستگی                     3- بلند قامتی                   4- آزاد بودن

18- پیام اصلی این بیت چیست ؟   نگردد شاخک بی بن برومند       ز تو سعی و عمل باید ، ز من پند

       1- پند گویی                  2- تجربه اندوختن 3- مال اندوزی                  4- کار و کوشش

19- در عبارت زیر ، بر چه چیزی تأکید شده است ؟

      « عمر حقیقی را ، شناسنامه ی ما تعیین نمی کند . زیستن و زندگی زیبا ، تنها همان فرصت هایی است که با رفتار های زیبا و کارهای بزرگ می گذرد .»

      1- کار کردن                   2- پاک زیستن                 3- تندرست بودن  4- کار های بزرگ کردن

20- منظور از « شناسنامه » در عبارت « عمر حقیقی را شناسنامه ی ما تعیین نمی کند » چیست ؟

      1- زمان مادی                  2- سعی و تلاش                3- روزهای معنوی  4- امید و آرزو

21- در عبارت « حرم ، دل او را آرام می کرد و مدرسه ، اندیشه اش را » منظور از واژه های مشخص شده ، به ترتیب چیست ؟      1- معنویت ، علم      2- دانش ، علم             3- مقدسات ، معلومات        4- نور الهی ، سعی و تلاش

22- منظور از « برق » در عبارت « برقی در عمق چشم های این نوجوان شهرستانی وجود دارد » چیست ؟

        1- تلاش و کوشش                      2- امید و آرزو                   3- دقت و اندیشه   4- صبر و استقامت

23- مفهوم مقابل کدام گزینه ، نادرست است ؟

      1- تا کی حرکات کودکانه    در باغ و چمن ، چمیدن آموز ( اقدام به کار های بزرگ )

      2- رام تو نمی شود زمانه     رام از چه شدی ؟ رمیدن آموز ( تداوم سعی و تلاش )

      3- مندیش که دام هست یا نه      بر مردم چشم ، دیدن آموز ( سعی در دفع خطر)

      4- شو روز به فکر آب و دانه        هنگام شب آرمیدن آموز ( اقدام به تلاش شبانه )

24- « باد در گلو انداختن » کنایه از :

       1- چاق شدن                 2- مغرور شدن                  3- بی تفاوت بودن             4- درگیر شدن

25- این بیت « خدا آن ملتی را سروری داد / که تقدیرش به دست خویش بنوشت » بر چه مفهومی تأکید دارد ؟

     1- استقلال طلبی      2- ریاست طلبی    3- تقدیر گرایی      4- همکاری

26- مفهوم عبارت « یک عقل ، خوب است و دو عقل ، بهتر » چیست ؟ 1- فکرکردن 2- مشورت کردن  3- اتحاد و یک پارچگی 4- عقل گرایی

      27- با توجه به مصراع « سرو نباشد به اعتدال محمد » به کدام ویژگی سرو اشاره شده است ؟

          1- میانه رو بودن             2- سرسبزی              3- راست قامتی        4- آزادگی

  28- در مصراع « ماه فروماند از جمال محمد ) ص ) » « فروماند » در کدام معنی نیامده است ؟

      1- شگفت زده می شود                   2- حسادت می کند        3- باز می ماند       4- حیرت می کند

29- معنی واژه ی « کوره راه » .................. است .     1- راه خاکی     2- راه میان بر     3- راه ناشناخته    4- راه طولانی

 30- در مصراع « روشن و گرم و زندگی پرداز » اشاره به .................... شده است ؟

        1- گرما و روشنایی             2- طلوع خورشید        3- فرارسیدن بهار       4- آغاز زندگی

31- « پوست بر تن کژال خراشید » یعنی ............. 1- زخمی شد     2- ترساند     3- ترسید    4- حمله کرد

32- در مصراع « هر چه سرما و هر چه دل سردی » واژه ی « دل سردی » به کدام معنی نیامده است ؟

      1- قهر                   2- کینه                   3- دشمنی      4- سرما

33-  منظور از عبارت « قلب مهمان خانه » نیست ؟

     1- قلب نباید مثل مهمان خانه خالی بماند                      2- قلب نباید مکان ناپایداری برای دوستی ها باشد

     3- قلب نباید مانند مهمان خانه چندین اتاق داشته باشد      4- قلب نباید مانند مهمان خانه کوچک باشد

34- در کدام گزینه کنایه وجود دارد ؟

       1- پایت را از گلیمت درازتر نکن                               2- با همین حرف هایت بود که شیرش کردی

       3- از صحنه ای که دیدم چیزی نمانده بود غش کنم       4- جگرم را خون کردی

35- با توجه به درس آدم آهنی و شاپرک « خفاش » و « شاپرک » نماد چگونه انسان هایی هستند ؟

        1- ترسو – ساده لوح         2- ظالم – ساده لوح       3- ترسو – مهربان       4- ظالم – مهربان

36-  در این بیت « بهتر از هر چه  هست در دنیا   با خدا راز گفتنت امروز » بر چه مفهومی تأکید شده است ؟

      1- عبادت خدا          2- زیبایی بهار            3- راز و نیاز کردن انسان ها        4- زیبا بودن طبیعت

37-  در این بیت « نار خندان ، باغ را خندان کند      صحبت مردانت از مردان کند» منظور از « نار خندان » چیست ؟

      1- چهره ی خندان        2- میوه ی انار                  3- گل های باغ           4- قلب انسان های پرهیزگار

نمونه سوالات املا سوم

نمونه سوالات املا سوم

۱-     گذار برای کدام کلمه مناسب نیست :

الف : قانون                      ب: سپاس                               ج : قیمت                         د: بنیان

2-     املای کدام گزینه با توجه به معنی آن غلط است :

الف: مفتون : شیفته          ب : عزیمت : قصد کردن        ج : تعمل : اندیشیدن        د: فراغت : آسودگی

3-    هم خانواده  کلمات زیر هم را بنویسید :

الف : محضر                                      ب : طب                       ج : علم                       د: عمل 

4-     از واژه های زیر کدام گزینه برای معنی « آگاهی » به کار می رود :

الف : واقف                        ب: وقوف                      ج: وقف                     د: توقع

5-     کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست :

الف : مصاحبت                  ب: صبح                        ج : صحبت                د: مصاحب

6- عار به معنی ........... است .

الف : ننگ                       ب: عیب                         ج: خوبی                    د: الف  وب

                               

7- املای کدام گزینه غلط است :

الف :تمسخر            ب: اصلاح                        ج: تحسین                    د: دریق

8- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست :

الف : رجوع             ب : مرجع                       ج : ارجاع                       د: ترجیح

9- کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست :

الف : فانی               ب: فنا                             ج : فناپذیر                     د: نفی

10- هم خانواده واژه های زیر را بنویسید :

الف : حکمت          ب: سعادت                    ج: کلام                            د:مانع

11- درعبارت « مرد فقیه مسئله را باز گفت و سپس از جای خود برخواست و دوست بیمار خود را ترک کرد »چند غلط املایی وجود دارد :

الف : یک                    ب : دو                    ج: سه                 د: چهار

 

 

12- درعبارات زیر شکل املایی کلمات نادرست را مشخص کرده و اصلاح کنید :

الف : آن ها به موزه انسان شناسی رفتن .

ب : یک روزناگهان حیاط معمول شهر متوقف گردید .

13- در كدام گزينه غلط املايي ديده مي شود ؟

الف : پيامبر اكرم ( ص ) پيام آور رحمت و سعادت براي جهانيان  است .

ب : آنان كه ياد آن  مقاومت  عظيم را در دل مهفوض داشته  اند پير شده اند.

ج: خصوصيّت طبيعي واقليمي ايران به گونه اي است كه مي تواند آباد بماند .

د : اين ملاطفت بپذير كه عاقل در مهمّات  توقّف  جايز نشمرد  .

14 - شكل كامل واژه هاي مخفف شده­ي « كمينگه ، كهسار ، برون » در كدام گزينه آمده است ؟

الف : كمان گاه ، كوهستان ، بيرون       ب : كمين گاه ، كوه ، بارون

ج : كمينگاه ، كوهسار ، بيرون            د : كم آنگاه ، كوهسار ، بيرون

15 - با توجه به معنی ( عبارت های داخل کمانک ) املای کدام گزینه درست است ؟  

1	به معنی (آشتی )               الف -  سلح                        ب- صلح
2	به معنی (عادی )                الف -  معمول                    ب-  مامول
3	به معنی ( دریا     )             الف -  بحر                        ب-  بهر
4	به معنی ( مبارکی )             الف -  یَمن                        ب-  یُمن
5	به معنی ( نسل ، فرزندان )     الف -  صلاله                      ب-  سلاله
6	به معني (‌سفارشات )‌           الف – وسايا                       ب-  وصايا
7	به معنی ( میانه روی   )       الف -  اعتدال                      ب- عتدال
8	به معنی ( سفارش  )           الف -  تعکید                       ب- تاکید

                                        
16 - شكل درست املاي واژه را با توجه به معناي جمله براي جاي خالي انتخاب كنيد و بنویسید .

 

  الف-  یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و ........( حیات -  حیاط )  معمول شهر متوقف شد .

 

   ب- به صفت هایی که « تر » دارند صفت برتر یا .......  (  تفضيلي  - تفزيلي  )  می گویند .

حمد و ستايش خدا

حمد و ستايش خدا

به نام حضرت دوست که هر چه داریم از اوست

ادبیات ما مزین به اشعاری است که در حمد وستایش خدا سروده شده اند پیامبراکرم (ص) انجام کاری را که بدون ذکر و نام خدا آغاز می شوند ابتر معرفی می کند . معصومین نیز مقام و منزلت معلم و پدر و مادری را که انسانها را با ذکر( بسم الله الرحمن الرحیم ) آشنا می کنند بسیاروالا می دانند لذا شایسته است همکاران گرامی کلام خود را با اشعاری که ستایش و نام خدا را در بردارند عجین نمایند تا حلاوت آن بیشتر شود.

بسم الله الرحمن الرحیم هست کلید در گنج حکیم ( نظامی )

بسم الله الرحمن الرحیم هست سر آغاز الف لام میم ( محمود عیانی )

بسم الله الرحمن الرحیم ذکرکن ای دوست که باشی سلیم ( محمود عیانی )

بسم الله الرحمن الرحیم باغ دل آدمیان را نسیم

بسم الله الرحمن الرحیم مصرع برجسته نثر قدیم

بسم الله الرحمن الرحیم غنچه سر بسته راز حکیم

بسم الله الرحمن الرحیم هست صلائی سر خوان کریم ( جامی )

بسم الله الرحمن الرحیم اعظم اسمای علیم حکیم ( جامی )

بسم الله الرحمن الرحیم هست نمک برسرخوان کریم (معراج الدین واصف)

بسم الله الرحمن الرحیم آیت الطاف خدای کریم ( سید محمود آزاد )

بسم الله الرحمن الرحیم نص صحیح است وکلام حکیم ( خوانساری )

بسم الله الرحمن الرحیم طائر فرخنده ی وحی قدیم ( محب علی خان )

بسم الله الرحمن الرحیم کعبه ی جان و دل اهل نعیم ( عبد الرئوف وحید )

بسم الله الرحمن الرحیم حرف نخست است ز نظم حکیم

گوهر یک دانه ی درج قدیم نغمه ی مرغان ریاض قدیم

هست ز گلزار الهی شمیم مخزن الاسرار خدای کریم ( عبدالعلیم عاصم )

به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه بر نگذرد ( فردوسی )

ای نام تو بهترین سر آغاز بی نام تو نامه کی کنم باز ( نظامی )

به نام آن که هستی نام ازاو یافت فلک جنبش زمین آرام ازاو یافت

فلک بر پای دار و انجم افروز خرد را بی میانجی حکمت آموز ( نظامی )

به نام آن که گنج جسم و جان ساخت طلسم گنج جان هر دو جهان ساخت ( عطار )

به نام کردگار فرد بی چون که ما را از عدم آورد بیرون ( عطار )

به نام آن که جان را نور دین داد خرد را در خدا دانی یقین داد ( عطار )

به نام خدائی که جان آفرید سخن گفتن اندر زبان آفرید ( سعدی )

اول دفتر به نام ایزد دانا صانع و پروردگار حی توانا ( سعدی )

به نام آن که جان را فکرت آموخت چراغ دل به نور جان بر افروخت

توانائی که در یک طرفه العین زکاف و نون پدید آورد کونین( شبستری)

به نام آن که تن را نور جان داد خرد را سوی دانائی عنان داد ( دهلوی )

به نام آن که جان را زندگی داد طبیعت را به جان پایندگی داد( دهلوی )

به نام آن که جان ازاونشان یافت زبان آموخت حرف ونطق جان یافت ( دهلوی )

به نا م پادشاه عالم عشق که نامش هست نقش خاتم عشق (محمدعصار)

به نام چاشنی بخش زبان ها حلاوت بخش معنی دربیان ها ( وحشی بافقی )

زهی نام تو سر دیوان هستی تورا برجمله هستی پیش دستی (وحشی بافقی )

بیا ساقی اسباب می ساز کن سر خم به نام خدا باز کن ( فیاض لاهیجی )

آرم آغاز در این نامه زنو نام خدا را آن که آشفته ز گیسوی بتان خاطر ما را ( سامانی )

به نام دوست گشائیم دفتر دل را به فر عشق فروزان کنیم محفل را (نظام وفا )

 

منبع : هزار سال آغاز سخن با نام خدا

آزمون فصل اول ادبیات سال سوم

 

آزمون فصل اول  ادبیات سال سوم

	با توجّه به بیت  «گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت       که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد»  کدام گزینه صحیح نیست؟      الف)  عزیز : مسند   q     ب)  گل : نهاد  q       ج) باغ  : متمّم q       د)  ش : مضاف ٌ الیه  q
	کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست ؟          الف)  ممنوع    q     ب)  نعمت    q       ج)  انعام q       د)  منعم   q
	در مصراع  « گشت غمناک دل و جان عقاب » نقش کدام واژه درست نوشته نشده است ؟       الف)  دل : نهاد   q     ب)  غمناک : مسند   q       ج)  عقاب : مضاف الیه q       د)  گشت : نهاد  q
	در کدام واژه بن ماضی به کار رفته است ؟      الف) پرستار    q     ب)  گیره   q       ج)  دیروز q       د)  مردگان  q
	بن مضارع کدام مصدر نادرست است ؟       الف)   خفتن : خواب  q     ب) بخشودن : بخشای  q       ج)  دیدن : بینq       د)  دریافتن : یاب  q
	کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست ؟          الف) روان   q            ب)  رفتگان  q                 ج)  روروکq               د)  دوان  q
	ساختمان واژه های  « خط کشی ، مهما ن ، دوستان » کدام گزینه به ترتیب درست نوشته شده است ؟ الف) مشتق مرکب – ساده - مشتق  q     ب)   مرکب - ساده -  ساده  q       ج)  مشتق مرکب – ساده - ساده q       د) مرکب –   مشتق  - مشتق  q
	کدام یک از واژه های زیر درست معنی  شده است؟     الف) نصرت : پیروزی q          ب) کرامت : داناییq       ج) برنَوَشتند: برچیدند q         د) ثنا : روشناییq
	در بیت :«پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی       ریگ های بیابان تو را می شناسند» کدام آریه­ی ادبی وجودندارد؟ الف) طباق q             ب)  مراعات نظیرq             ج) تشخیص q           د) تلمیحq
	در کدام گزینه کلمه­ی شب نهاد است؟ الف) تا شب نرود صبح پدیدار نباشد  q                                ب) روز و شب را می­شمارم روز و شب q ج) شبی یاد دارم که چشمم نخفت  q                                   د) روز و شب را همچو خود مجنون کنم q
	در کدام گزینه حذف صورت گرفته است ؟ الف) اوّل آن که تکبّر از من دفع شود، دوم آن که دل تو خوش شود. q                           ب) سلمان بر لشکری امیر بود. q ج) این توبره­ی کاه بر دار و به لشکرگاه سلمان بر، سلمان برداشتq                               د) شب­ها بر گونه­ها اشک و زمزمه­ی دعا می­نشست. q
	کدام بیت مونولوگ و یا دیالوگ نیست؟ الف)ای همه هستی زتو پیدا شده                      خاک ضعیف از تو توانا شدهq ب)گفتم به نیرنگ و فسون پنهان کنم راز درون        پنهان نمی­ماند که خون بر آستانم می­رودq ج) گفتم که بر خیالت راه نظر ببندم                         گفتا که شبروست او از راه دیگر آیدq د) گفتم این جام جهان بین به تو کی داد، حکیم      گفت آن روز که این گنبد مینا می­کردq
	اثر کدام یک از نویسندگان زیر درست ذکر نشده است ؟      الف)ابو منصور موفق هروی:کشف الاسرارq       ب) سنایی : حدیقه q      ج) سلمان هراتی: آسمان سبزq             د) مجد خوافی : روضه­ی خلدq
	کدام یک از ترکیبات زیر صفت ندارد؟ الف ) دانشمند  شیمی q            ب) آب روانq                ج) کتاب  نوشتهq              د) دو دوستq

آزمون فصل اول ادبیات سال سوم

 

آزمون فصل اول  ادبیات سال سوم

	با توجّه به بیت  «گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت       که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد»  کدام گزینه صحیح نیست؟      الف)  عزیز : مسند   q     ب)  گل : نهاد  q       ج) باغ  : متمّم q       د)  ش : مضاف ٌ الیه  q
	کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست ؟          الف)  ممنوع    q     ب)  نعمت    q       ج)  انعام q       د)  منعم   q
	در مصراع  « گشت غمناک دل و جان عقاب » نقش کدام واژه درست نوشته نشده است ؟       الف)  دل : نهاد   q     ب)  غمناک : مسند   q       ج)  عقاب : مضاف الیه q       د)  گشت : نهاد  q
	در کدام واژه بن ماضی به کار رفته است ؟      الف) پرستار    q     ب)  گیره   q       ج)  دیروز q       د)  مردگان  q
	بن مضارع کدام مصدر نادرست است ؟       الف)   خفتن : خواب  q     ب) بخشودن : بخشای  q       ج)  دیدن : بینq       د)  دریافتن : یاب  q
	کدام گزینه با بقیه هم خانواده نیست ؟          الف) روان   q            ب)  رفتگان  q                 ج)  روروکq               د)  دوان  q
	ساختمان واژه های  « خط کشی ، مهما ن ، دوستان » کدام گزینه به ترتیب درست نوشته شده است ؟ الف) مشتق مرکب – ساده - مشتق  q     ب)   مرکب - ساده -  ساده  q       ج)  مشتق مرکب – ساده - ساده q       د) مرکب –   مشتق  - مشتق  q
	کدام یک از واژه های زیر درست معنی  شده است؟     الف) نصرت : پیروزی q          ب) کرامت : داناییq       ج) برنَوَشتند: برچیدند q         د) ثنا : روشناییq
	در بیت :«پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی       ریگ های بیابان تو را می شناسند» کدام آریه­ی ادبی وجودندارد؟ الف) طباق q             ب)  مراعات نظیرq             ج) تشخیص q           د) تلمیحq
	در کدام گزینه کلمه­ی شب نهاد است؟ الف) تا شب نرود صبح پدیدار نباشد  q                                ب) روز و شب را می­شمارم روز و شب q ج) شبی یاد دارم که چشمم نخفت  q                                   د) روز و شب را همچو خود مجنون کنم q
	در کدام گزینه حذف صورت گرفته است ؟ الف) اوّل آن که تکبّر از من دفع شود، دوم آن که دل تو خوش شود. q                           ب) سلمان بر لشکری امیر بود. q ج) این توبره­ی کاه بر دار و به لشکرگاه سلمان بر، سلمان برداشتq                               د) شب­ها بر گونه­ها اشک و زمزمه­ی دعا می­نشست. q
	کدام بیت مونولوگ و یا دیالوگ نیست؟ الف)ای همه هستی زتو پیدا شده                      خاک ضعیف از تو توانا شدهq ب)گفتم به نیرنگ و فسون پنهان کنم راز درون        پنهان نمی­ماند که خون بر آستانم می­رودq ج) گفتم که بر خیالت راه نظر ببندم                         گفتا که شبروست او از راه دیگر آیدq د) گفتم این جام جهان بین به تو کی داد، حکیم      گفت آن روز که این گنبد مینا می­کردq
	اثر کدام یک از نویسندگان زیر درست ذکر نشده است ؟      الف)ابو منصور موفق هروی:کشف الاسرارq       ب) سنایی : حدیقه q      ج) سلمان هراتی: آسمان سبزq             د) مجد خوافی : روضه­ی خلدq
	کدام یک از ترکیبات زیر صفت ندارد؟ الف ) دانشمند  شیمی q            ب) آب روانq                ج) کتاب  نوشتهq              د) دو دوستq

دحو الارض چه روزی است و در تعالیم اسلامی چه جایگاهی دارد؟ و این روز دارای چه اعمالی است؟

دحو الارض چه روزی است و در تعالیم اسلامی چه جایگاهی دارد؟ و این روز دارای چه اعمالی است؟

دحوالارض(گسترش زمین)
روز بیست و پنجم ذیقعده، هم زمان با دحوالارض است. «دَحو» به معنای بسط و گسترش است.[1] بعضی نیز آن‌را به معنای تکان دادن چیزی از محل اصلی‌اش تفسیر کرده‌اند.[2]
منظور از دحوالارض(گسترده شدن زمین) این است که در آغاز، تمام سطح زمین را آب‌های حاصل از باران‌های سیلابی نخستین فراگرفته بود.
این آب‌ها، به تدریج در گودال‌های زمین جای گرفتند و خشکی‌ها از زیر آب سر برآوردند و روز بروز گسترده‌تر شدند. از طرف دیگر، زمین در آغاز به صورت پستی‌ها و بلندی‌ها یا شیب‌های تند و غیر قابل سکونت بود. بعدها باران‌های سیلابی مداوم باریدند، ارتفاعات زمین را شستند و دره‌ها گستردند. اندک اندک زمین‌های مسطح و قابل استفاده برای زندگی انسان و کشت و زرع به وجود آمد. مجموع این گسترده شدن، «دَحو الارض» نام‌گذاری می‌شود.[3]بنابر این دحوالارض یعنی گسترش یافتن زمین.
دحوالارض در قرآن
در قرآن کریم به دحوالارض اشاره شده است. آن‌جا که می‌فرماید: «و زمین را بعد از آن گسترش داد».[4] بیشتر مفسران، در ذیل این آیه، مسئله دحوالارض را مطرح کرده‌اند.
در کتاب‌های دعا و سنن امامیه روزى به عنوان «دحو الارض» ثبت شده است که روز بیست و پنجم ماه ذیقعده است، براى روزه و عبادت این روز ثواب بسیار نوشته‌‏اند، و در این روز نماز و دعاى مخصوصى وارد شده است. دعاى این روز مشتمل بر مضامین عالى اخلاقى - اجتماعى و طلب رحمت و توفیق توبه و پیروزى اهل حق می‌باشد. گویا تعیین یک روز خاص رمزی است از دوره‌‏اى که زمین از وضع پیشین متحول شده و چهره سوزان و خشمناک آن به تدریج به صورت رحمت درآمده و زمین و هوا آماده براى پیدایش آب و گیاه و انسان گشت.[5]
فضیلت روز دحوالارض
 راوی می‌گوید: «به هنگام جوانى در شب بیست و پنجم ذی‌قعده به همراه پدرم در خدمت امام رضا(ع) شام خوردیم، پس امام(ع) فرمود: شب بیست و پنجم ماه ذى القعده حضرت ابراهیم و حضرت عیسى بن مریم- که بر آنان درود باد- متولد شدند. و زمین در آن شب از زیر کعبه گسترش پیدا کرد، و نیز فضیلتى در این شب وجود دارد که هیچ‌کس از آن یاد نکرده است و آن این است که هر کس در آن روز روزه بگیرد مانند کسى است که شصت ماه روزه گرفته باشد».[6]
اعمال شب و روز دحوالارض
1. قیام به عبادت و شب زنده‌داری در این شب که ثواب آن برابر است با ثواب صد سال عبادت و شب زنده‌داری.[7]
2. روزه گرفتن که در روایات به آن تأکید شده و دارای ثواب زیادی است.[8]
3. در این روز مستحب است خواندن این دعا:
«اللَّهُمَّ دَاحِیَ الْکَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ وَ صَارِفَ اللَّزْبَةِ وَ کَاشِفَ الْکُرْبَةِ أَسْأَلُکَ فِی هَذَا الْیَوْمِ مِنْ أَیَّامِکَ الَّتِی أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ قَدَّمْتَ سَبْقَهَا وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ الْمُؤْمِنِینَ وَدِیعَةً وَ إِلَیْکَ ذَرِیعَةً وَ بِرَحْمَتِکَ الْوَسِیعَةِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ الْمُنْتَجَبِ فِی الْمِیثَاقِ الْقَرِیبِ یَوْمَ التَّلَاقِ فَاتَّقِ‏ کُلَّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَى کُلِّ حَقٍّ وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ الْأَطْهَارِ الْهُدَاةِ الْمَنَارِ دَعَائِمِ الْجَبَّارِ وَ وُلَاةِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ أَعْطِنَا فِی یَوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِکَ الْمَخْزُونِ غَیْرَ مَقْطُوعٍ وَ لَا مَمْنُونٍ تَجْمَعُ لَنَا التَّوْبَةَ وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ یَا خَیْرَ مَدْعُوٍّ وَ أَکْرَمَ مَرْجُوٍّ یَا کَفِیُّ یَا وَفِیُّ یَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِیٌّ الْطُفْ لِی بِلُطْفِکَ وَ أَسْعِدْنِی بِعَفْوِکَ وَ أَیِّدْنِی بِنَصْرِکَ وَ لَا تُنْسِنِی کَرِیمَ ذِکْرِکَ بِوُلَاةِ أَمْرِکَ وَ حَفَظَةِ سِرِّکَ وَ احْفَظْنِی مِنْ شَوَائِبِ الدَّهْرِ إِلَى یَوْمِ الْحَشْرِ وَ النَّشْرِ وَ أَشْهِدْنِی أَوْلِیَاءَکَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِی وَ حُلُولِ رَمْسِی وَ انْقِطَاعِ عَمَلِی وَ انْقِضَاءِ أَجَلِی اللَّهُمَّ وَ اذْکُرْنِی عَلَى طُولِ الْبِلَى إِذَا حَلَلْتُ بَیْنَ أَطْبَاقِ الثَّرَى وَ نَسِیَنِی النَّاسُونَ مِنَ الْوَرَى وَ أَحْلِلْنِی دَارَ الْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِی مَنْزِلَ الْکَرَامَةِ وَ اجْعَلْنِی مِنْ مُرَافِقِی أَوْلِیَائِکَ وَ أَهْلِ اجْتِبَائِکَ وَ أَصْفِیَائِکَ وَ بَارِکْ لِی فِی لِقَائِکَ وَ ارْزُقْنِی حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ بَرِیئاً مِنَ الزَّلَلِ وَ سُوءِ الحطل [الْخَطَلِ‏] اللَّهُمَّ وَ أَوْرِدْنِی حَوْضَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ اسْقِنِی مَشْرَباً رَوِیّاً سَائِغاً هَنِیئاً لَا أَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لَا أُخَلَّا وِرْدَهُ وَ لَا عَنْهُ أُذَادُ وَ اجْعَلْهُ لِی خَیْرَ زَادٍ وَ أَوْفَى مِیعَادٍ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهَادُ اللَّهُمَّ وَ الْعَنْ جَبَابِرَةَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ لِحُقُوقِ أَوْلِیَائِکَ الْمُسْتَأْثِرِینَ اللَّهُمَّ وَ اقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِکْ أَشْیَاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ [عَالِمَهُمْ‏] وَ عَجِّلْ مَهَالِکَهُمْ وَ اسْلُبْهُمْ مَمَالِکَهُمْ وَ ضَیِّقْ عَلَیْهِمْ مَسَالِکَهُمْ وَ الْعَنْ مَسَاهِمَهُمْ [مُسَاهِمَهُمْ‏] وَ مَشَارِکَهُمْ [مُشَارِکَهُمْ‏] اللَّهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیَائِکَ وَ ارْدُدْ عَلَیْهِمْ مَظَالِمَهُمْ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ وَ اجْعَلْهُ لِدِینِکَ مُنْتَصِراً وَ بِأَمْرِکَ فِی أَعْدَائِکَ مُؤْتَمِراً اللَّهُمَّ احْفَظْهُ [احففه‏] بِمَلَائِکَةِ النَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَیْتَ إِلَیْهِ مِنَ الْأَمْرِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مُنْتَقِماً لَکَ حَتَّى تَرْضَى وَ یَعُودَ دِینُکَ بِهِ وَ عَلَى یَدَیْهِ جَدِیداً غَضّاً وَ یُمَحِّصَ الْحَقَّ مَحْصاً وَ یَرْفَضَ الْبَاطِلَ رَفْضاً اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ وَ اجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ وَ ابْعَثْنَا فِی کَرَّتِهِ حَتَّى نَکُونَ فِی زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ اللَّهُمَّ أَدْرِکْ بِنَا قِیَامَهُ وَ أَشْهِدْنَا أَیَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ ارْدُدْ إِلَیْنَا سَلَامَهُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ»‏.[9]
4. خواندن دو رکعت نماز هنگام ظهر به این کیفیت که در هر رکعت آن یک‌بار سوره «حمد» و پنج مرتبه سوره «والشمس» خوانده شود و سپس بعد از سلام دادن نماز گفته شود: «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ، یَا مُقِیلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِی یَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَیِّئَاتِی وَ مَا عِنْدِی یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ»‏.[10]

میلاد امام حسن مجتبی مبارک

آداب روزه داری و تغذیه در ماه مبارک رمضان

                                                    بسم الله الرحمن الرحیم

                                    آداب روزه داری و تغذیه در ماه مبارک رمضان

پیامبر اکرم ( ص ) می فرمایند : صُومُوا تَصحّوا ( روزه بدارید تا تندرست شوید ) و " المعده بیت کل داء و الحمیه رأس کل دواء " ( معده ، خانه ی تمام دردها و پرهیز و امساک بالاترین داروهاست ).

             مسلّم کســـی را بُوَد روزه داشت            که درمانده ای را دهد نان و چاشت

            و گرنه چه حاجت که زحمت بری            زخود بازداری و هـــم خود خوری

1-   افطار را با نام خدا و دعای مخصوص آن شروع کنیم : بسم الله الرحمن الرحیم اللهُمّ لَکَ صُمنا و علی رِزقِکَ اَفطَرنا فَتَقَبَل مِنّا اِنکَ انتَ السمیع  العلیم : خدایا برای تو روزه گرفتیم و به روزی تو افطار کردیم پس از ما قبول کن زیرا که تو شنوای دانایی .

2-     افطار را با چند عدد خرما باز کنیم . باز کردن افطار با شیر گرم ( غیر پاستوریزه ) شیر گرم و خرما ، شیر گرم و عسل طبیعی ، هم مطلوب است .

3-     هرگز نباید با آب یخ افطار کرد .

4-   بهترین غذا پس از باز کردن افطار با خرما و آب جوش یا آب جوشیده گرم ، مصرف کمی نان سبوس دار تازه با پنیر و سبزی خوردن است آن هم به مقدار کم و نباید در مصرف آن زیاده روی شود .

5-     بهتر است پس از باز کردن افطار مدتی را تا صرف غذای شام صبر کنید . شام بعد از افطار باید کم مصرف شود .

6-   از خوردن آب و مایعات دیگر  در وسط غذا اجتناب کنید بخصوص اگر این مایعات زیاد سرد باشد . حدود یک ساعت و نیم  بعد از غذا آب خوردن اشکال نخواهد داشت .

7-     بهترین روغن ها برای ماه مبارک رمضان روغن گاو ، بعد از آن روغن دنبه ، بعد روغن زیتون و کنجد است .

8-     هنگام افطار و سحری غذا را داغ وارد معده نکنید

9-     بعد از صرف افطار و شام و سحری خواب را به تعویق بیندازید ( یک ساعت بعد از خوردن غذا ( به ویژه بعد از سحری ) می توانید بخوابید

10- استحمام در طول روز برای روزه داران ضعف می آورد .

11- از مصرف چند نوع غذا روی هم پرهیز کنید

12- پرهیز از مصرف غذاهای چرب و سرخ کرده و غذاهای تند و بسیار ترش و شور و پر ادویه

13- غذاهای دیر هضم شامل حبوبات و غلات مثل جو ، گندم ، جوی دو سر ، لوبیا وعدس ، آرد سبوس دار ، ارده و برنج با پوست است ، اما غذاهای زود هضم حاوی مواد قندی هستند مانند شیرینی ها

14- از مصرف زولبیا و بامیه خودداری کنید

15- نباید پس از افطار و سحری چای میل کرد

16-  ماست ، دوغ ، خیار شور و نوشابه برای سحری توصیه نمی شوند ؛ زیرا عطش را تشدید می کند

17- عدم مصرف سحری موجب سوخت ناقص چربی ها ، بوی بد دهان ، ضعف ، سردرد و درد های عضلانی و کاهش هوشیاری و تمرکز حواس می شود .  نوشیدن آب زیاد در سحر ، برای پرهیز از تشنگی در طول روز تقریباً هیچ کمکی نمی کند ، فقط حجم ادرار را افزایش می دهد و به قلب و کلیه ها فشار بیشتری وارد می کند .

18- باید هنگام افطار و سحری مایعات کافی و میوه ها و سبزی های آبدار و بیشتری از جمله هندوانه ، کاهو ، انگور ، خیار ، هلو و... مصرف شود . 

19-                     روزه دار و به دیگران بــــــخوران            نه مخور روز و شـــب شکم بدران

20-                    روزه داری هرگز سبب زخم معده ( یا سایر بیماری ها ) نمی شود .

21-                    هر چیز را زکاتی است و زکات تن ، روزه داشتن است ( علی علیه السلام )

22-                    روزه سپری است در برابر آتش دوزخ مادامی که به وسیله ی دروغ یا غیبت دریده نشود .

اختلالات املایی

اختلالات املایی

نظر به اینکه درس املا و به عبارت دیگر خواندن و نوشتن پایه ی کسب علم می باشد و دانش آموزی که در درس املا ضعیف است عملاً در سایر دروس نیز حتی با وجود استعداد بالا قابلیت پیشرفت نخواهد داشت ، زیرا دانش آموزی که نتواند به سوالات سایر دروس به درستی پاسخ دهد و یا حتی سوالات را تشخیص دهد . در همه دروس دچار ضعف خواهد شد . به همین دلیل تصمیم گرفتم برای انجام پژوهش خود وضعیت یکی ازدانش آموزان خودم را که دچار مشکل بود به نام صدف را مورد بررسی قرار دهم .

اقدامات صورت گرفته که باعث رفع مشکل صدف شد در ادامه درج شده است . در اینجا لازم است از همکاران محترم خود که مرا در انجام پژوهش یاری نموده اند تقدیر و تشکر نمایم . همچنین از مدیریت محترم سرکار خانم رنگرزی نیز برای یاری و کمک در انجام پژوهش تقدیر می نمایم .

موضوع :

چگونه مشکلات املایی صدف دانش آموز پایه ی سوم راهنمایی مکتب توحید در سال91- 92را برطرف کنم؟

 بیان مسئله :

 دانش آموزان اغلب در درس دیکته دچار مشکل هستند و اولیا و معلمان برای حل این مشکل به راه های متفاوتی متوسل می شوند مثلاً پند و اندرز دادن دانش آموز – تحقیر و سرزنش معلم و دانش آموز – افزایش تکلیف شب و غیره .

این روش ها مدت های مدیدی است که در مدارس مورد استفاده واقع شده اما نتایج مثبتی را در بر نداشته است . من نیز از این امر مستثنی نبوده و امسال در بین دانش آموزان خود با این مشکل برخورد کردم بخصوص دانش آموزی به نام صدف که در درس املا بسیار ضعیف عمل می کرد. صدف در دروس دیگر در حد متوسط بود اما در درس املا نمرات خیلی پایین می گرفت در نتیجه بر آن شدم تا مشکل او را بررسی کرده و ببینم آیا می توانم برای رفع این مشکل چاره ای بیندیشم ؟ 

 

توصیف وضعیت موجود :

اینجانب دبیر  زبان و ادبیات فارسی مدرسه ی راهنمایی مکتب توحید واقع درناحیه ی دو  شهرری می باشم که در پایه ی دوم و سوم راهنمایی  مشغول به تدریس هستم . مدرسه دولتی و امسال دارای دو پایه ی دوم و سوم راهنمایی می باشد. همگی دانش آموزان از نظر اقتصادی ، فرهنگی ، تقریباً هم سطح می باشند و اکثرا مادران آنان خانه دار هستند وتقریبا از سواد چندانی برخوردار نیستند و بعضی از پدران آنان نیزاز سواد بالایی برخوردار نیستند دانش آموز مورد نظر من نیز از این امر مستثنی نیست و شاید از بعضی جهات نیز از بقیه نیز در سطح پایین تر قرار داشته باشد . او دختری معصوم و کم حرف و مرتب می باشد لباس و خیلی آرام و متین صحبت می کند از نظر اخلاقی هیچ مشکلی ندارد شاید هم به دلایل خانوادگی باشد . چون از نظر روحی نیز دچار مشکلاتی خاص می باشد او در همه ی دروس در حد متوسط رو به ضعیف است ولی در درس دیکته دچار مشکل می باشد . هر بار که او املا می نوشت نمره ی کمی می گرفت در نتیجه بر آن شدم تا علت این موضوع را دریابم چون ناکامی در درس املا سبب ضعف در دروس دیگر می شود مثل خواندن و نوشتن .

جمع آوری اطلاعات :

برای حل مشکل ابتدا کیمیا را مدتی در هنگام نوشتن درس املا بطور خاص زیر نظر گرفتم و متوجه شدم که در هنگام نوشتن املا یک حالت اضطرابی دارد که در پاسخگویی به دروس دیگر چنین حالتی در او وجود نداشت . برای ادامه بررسی ها به سراغ پرونده تحصیلی او رفتم و دفتر املا او را بررسی کردم و به نتایج خوبی نیز رسیدم اینکه بیشتر اشکالات املایی او در تشخیص صداهایی است که چند شکل مختلف دارند .  با بررسی های به عمل آمده متوجه شدم که یک فرزند نوزاد دختر به تازگی به جمع خانواده ی آنها اضافه شده است. و والدین او از سطح سواد بالایی نیز برخوردار نبودند . همچنین کارنامه های سال تحصیلی قبل او را بررسی کردم و متوجه شدم که از کلاس اول نمرات املایی او نسبت به درس های دیگر پایین تر است و لازم دانستم که از خود او نیز علت این مشکل را جویا شوم . صدف دلیلی برای این موضوع عنوان نکرد و فقط سکوت کرد و بس . وقتی سکوت او را دیدم خواهش کردم که فردا با مادرش به مدرسه بیاید فردای آن روز با مادرش صحبت کردم و علت این امر را جویا شدم و گفتم آیا تا به حال برای رفع این مشکل هم اقدامی انجام داده اید ؟ او گفت از کلاس اول این مشکل را دارد و ما هر چه تلاش کرده ایم به نتیجه ای نرسیدیم و در ادامه گفت او را مجبور می کنیم در خانه مشق زیاد بنویسد . هر شب به او املا می گوییم اما چه فایده تا حالا که تاثیری نداشته است . با او خداحافظی کردم و گفتم انشاء الله امسال با همکاری همدیگر تلاش می کنیم تا این مشکل برطرف شود .

چون از صحبت با اولیاء و خود دانش آموز به نتیجه ای نرسیدم و مصمم بودم که این مشکل را برطرف کنم پس در جلسه ی شورای معلمین مشکل را مطرح کردم و از همکاران کمک خواستم . مدیر گفت صدف  از دو سال پیش به این مدرسه آمده ولی من هم که پرونده ی تحصیلی او را دیدم متوجه شدم که در درس املا ضعیف است . معلم سال قبل او نیز گفت من هم با این مشکل مواجه بودم اما تلاش های من به نتیجه ای نرسید . از او خواهش کردم تا کارهایی را که برای رفع این مشکل انجام داده است رابیان کند .

او در پاسخ گفت که از او خواستم هر شب یک املا بنویسد . هر غلط املایی را 10 بار از روی صحیح آن بنویسد . مشق رونویسی بیشتر از دیگران بنویسد اما نتیجه ای نداشت البته توانست در پایان سال نمره ی قبولی را بگیرد .

همکاران دیگر نیز دلایل متفاوتی ارائه کردند . مثلاً گفتند ممکن است چشم او ضعیف باشد . یا مشکل شنوایی داشته باشد ممکن است کند ذهن باشد و ... برای بررسی های بیشتر و رسیدن به نتایج مطلوب به اینترنت و کتاب های زیادی مراجعه کرده و مطالبی را گردآوری کردم و بعد از تجزیه و تحلیل مطالب به نتایج زیر رسیدم که ممکن است اشکالات املایی او به دلایل زیر باشد .

1-   به علت اینکه مفهوم کلمه را نمی فهمند یا قبلاً نفهمیده اند

2-   کلمات از جانب معلم درست تلفظ نمی شوند

3-   وجود نقص شنوایی در دانش آموزان در هنگام نوشتن املا و بی خبری معلم از وجود این نقص

4-   به علت کمبود فضای آموزشی و کمبود میز و نیمکت

5-   مناسب نبودن مکان دیکته

6-   به علت مشکلات روانی

7-   وجود حروف هم صدا

8-   گفتن دیکته توسط معلم

10- ضعف بینایی

لازم به ذکر است که مشکل اساسی دانش آموز مورد مطالعه اختلال در حافظه دیداری می باشد .

 پیشینه :

املا در اصطلاح پایه های ابتدایی ، به تبع دیگران چیزی نوشتن است . منظور آن است که مربی مطلبی را بیان می کند و دانش آموز آن را طبق ویژگی های نوشتاری تعیین شده در کتاب درسی بدون کم و کاست می نویسد . [عبدالرحمان صفاپور ، 1379 : 21]

اختلال زبانی به هر نوع نارسایی در بیان و ادراک شفاهی و مکتوب کلمه ها ، جمله ها و پیامهای زبانی اطلاق می شود . اختلال زبانی برای دانش آموز مبتلا به آن در راه یادگیری و همچنین ارتباط با معلم و دیگر دانش آموزان موانع زیادی ایجاد می کند این اختلال مانند هر اختلال دیگری مانع شکوفایی و بالندگی استعداد طبیعی او شده ، تلاش های تحصیلی وی را به در درس فارسی ، املا ، جمله نویسی و انشا کم اثر می سازد . همچنین باعث انزوای اجتماعی دانش آموز شده موجبات بروز اختلالات رفتاری دیگری مثل اضطراب ، پرخاشگری ، افسردگی و غیره را فراهم می سازد .

اختلالات املا نوعی از اختلالات زبان مکتوب یا نوشتاری است . عواملی که باعث می شوند دانش آموزان دچار این ضعف آموزشی شوند ناشی از : 1- ضعف در عملکرد شنیداری 2- ضعف در حافظه دیداری3- ضعف در عملکرد حافظه حرکتی است .

ضعف در عملکرد شنیداری به دو صورت است برخی از دانش آموزان هنگام نوشتن املا یک یا چند حرف را از کلمات مختلف حذف یا برعکس به آن اضافه می کنند . برخی دیگر آن چه را می شوند بصورت تحت الفظی می نویسند مثلاً لذت را به صورت لزت می نویسند یا صابون را به صورت سابون می نویسند .

در ضعف حافظه دیداری دانش آموزان نمی توانند صورت صحیح حروف الفبا یا شکل کلمه ها را که از توالی حروف ساخته می شود را در حافظه ی دیداری خود ثبت کنند و به یادآورد مثلاً جنگل را نجگل بنویسند ضعف در حافظه حرکتی نیز به این صورت می باشد که برخی دانش آموزان از توانایی به خاطر آوردن حرکات لازم دست برای نوشتن نکته های زبان عاجز هستند و حتی حرکات دست را در نوشتن برخی کلمه ها به کلی فراموش می کنند . [زندی ، 1379]

 

انتخاب راه حل :

با توجه به بررسی های به عمل آمده و جمع آوری اطلاعات از طرق مختلف اقدام به انتخاب راه حل های جدید خود نمودم .

1-   ارجاع دادن صدف  با معرفی نامه از طرف مدرسه به شنوایی سنجی برای حصول اطمینان از سلامت شنوایی

2-   ارجاع دادنصدف با معرفی نامه از طرف مدرسه به پزشک متخصص چشم برای سالم بودن بینایی .

3-   گفتن املا بدون لهجه بصورت شمرده و سلسیل و روان .

4-   استفاده از رایانه برای تایپ کردن متن مورد نظر

5-   تصحیح کردن دیکته توسط خود دانش آموز در حضور معلم و با استفاده از کتاب

6-   از او خواستم در هنگام نوشتن املا به مفهوم کلمات توجه کند تا از این طریق نوع صدا را تشخیص دهد .

7-   از او خواستم تا کلمات را تکرار کرده و هجی کند تا دقت او افزایش یابد

8-   نشان دادن کلمات با تصاویر به وی

9-   کامل کردن کلمات ناقص

10- هم گروه کردن او با دانش آموزانی که در درس املا قوی بودند .

11- ساختن جمله با کلمات

12-با صورت صحیح کلمات اشتباه نوشته شده در املا متنی در حد چند خط بنویسید

13-استفاده از کلمات هم خانواده

14- نشان دادن تصاویر به او برای تقویت حافظه دیداری و سوال کردن از محتوای همان تصاویر .

15-دادن نمره به کلمات صحیح به جای کلمات اشتباه او .

 اجرای راه حل :

پس از جمع آوری راه حل های متفاوت از بین آنها چندین راه حل مناسب را انتخاب کرده و به اجرا در آوردم .

در ابتدا سعی کردم هنگام گفتن املا هیچ لهجه ای نداشته باشم .

همچنین نامه هایی را که صدف از طرف شنوایی سنجی و بینایی سنجی آورده بود را مورد بررسی قرار دادم در هیچ کدام از دو موارد فوق مشکلی وجود نداشت .

ازصدف خواستم اگر در منزل به رایانه دسترسی دارد هر شب متنی را انتخاب کرده و بدون غلط با حضور اولیای خود آن متن را تایپ کند تا با استفاده از صفحه کلید حروف در ذهن او ماندگار شود . همچنین در کلاس کلماتی را نوشته و صداهایی از آن کلمات را جال خالی گذاشتم و به او دادم تا کامل کند مثلاً کلمه تعطیلات تع-یلات .

همچنین از او خواستم که در هنگام نوشتن کلمات به مفهوم آنان نیز توجه کرده تا از این طریق اشتباهات او به حداقل برسد و از او خواستم که از این به بعد تا مدتی املایش را خود با استفاده از کتاب تصحیح کند و چندین بار این کار در کلاس انجام شد و فکر می کنم نتیجه ی خوبی نیز در برداشت درهر جلسه تعدادی محدود از کلماتی را که اشتباه نوشته بود در دفتری یادداشت کرده و از او می خواستم تا با آن جمله بسازد و کلماتی را که در املا اشتباه می نوشت را به صورت صحیح در کیسه کاغذ نوشته و از او خواستم که با آن ها یک متن کوتاه در چند سطر بنویسد .

گاهی اوقات کلماتی را به او می دادم و از او می خواستم که هم خانواده های آن کلمات را برای تکلیف نوشته و به کلاس بیاورد و برای تشویق او به انجام این نوع تکالیف ، آن ها را تا مدتی به دیوار کلاس نصب می کردم .

از والدین او خواستم که در منزل تصاویری را به او نشان داده و بعد از مدتی زمان کوتاهی محتوای آن تصاویر را از او بپرسند تا از این طریق به حافظه ی دیداری او کمک شود و مدتی نیز برای ترغیب کردن او به انجام تکالیف متفاوت و علاقه مند شدن او به درس املا به جای نمره دادن به کلمات اشتباه به تعداد کلمات صحیح که نوشته بود نمره می دادم و این امر خود به یادگیری بیشتر انجامید .

ارزیابی نتایج :

پس از اجرای راه حل های ذکر شده شور و شوق عجیبی برای یادگیری در او مشاهده می شد و کسی که قبلاً از ساعت درس املا فراری بود حالا مشتاقانه منتظر زنگ املا می باشد و حتی خود پیش قدم برای گفتن املا بود . اولیای او نیز بعد از تغییر چنین رفتاری و بررسی نمرات او به مدرسه آمدند و از من تشکرکردند که صدف  خیلی تغییر کرده و تکالیف خود را با دقت انجام می دهد و در موقع نوشتن املا اشتباهات کمتری دارد . در کل همه ی راه حل های ارائه شده به نظرم مفید واقع شد و نمرات املای او سیر صعودی از خود نشان داد و از پیشرفت خوبی برخوردار شد .

جدول مقایسه ی نمرات درس املا صدف

تاریخ	11/7/91	9/8/91	14/9/91	10/11/91	8/12/91
نمره	2	8	12	15	17

واکنش نسبت به راه حل جدید

با توجه به اطلاعات به دست آمده به این نتیجه رسیدم که راه حل های به کار رفته موفق بوده چون تحولی بزرگ در صدف ایجاد شد و مشکلی را که از سال بدو ورود به مدرسه با آن روبرو بود تقریباً توانست برطرف شود . اعتماد به نفس او بالا رفت و اضطراب و ترس او از درس املا برطرف شد . بیشتر به انجام تکالیف محوله علاقمندی نشان داد و باعث شد شور یادگیری در دروس دیگر نیز در او افزایش یافت چرا که در درس های دیگر نیز نمرات بهتری کسب کرد و دانش آموزان دیگر کلاس نیز که از نزدیک شاهد این رشد و پیشرفت بودند نیز بیشتر به انجام تکالیف و درس از خود واکنش و علاقه نشان دادند . بطور کلی جو کلاس تغییر کرد و روابط دوستی بین صدف  و دیگر دانش آموزان قویتر شد و من نیز این راه حل ها را برای همکارانم توضیح دادم و از آنان خواستم اگر با مشکلی مثل این روبرو شدند می توانند از این راه حل ها یا مشابه آن استفاده کنند .

 منابع :

صفارپور ، عبدالرحمن ، راهبردهای آموزش مهارت زبان فارسی ، تهران ، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزش ، انتشارات مدرسه ، 1378 .

زندی ، بهمن ، روش تدریس زبان فارسی ، 1379 .

مجله ی رشد و پیوند راهنمایی